گنبدهای نمکی هرمز تودههای بزرگ نمک سنگی و رسوبهای رنگی هستند که در جنوب ایران، در استانهای هرمزگان، بوشهر و فارس، از دل زمین بیرون زدهاند. جزیرهٔ هرمز، با خاک سرخ و رنگینکمانی از سنگها، نمونهای مشهور از آنهاست. دهها گنبد نمکی در این منطقه و اطراف خلیج فارس شناخته شده است.
گنبد نمکی چگونه پدید میآید؟
بیش از ۵۰۰ میلیون سال پیش دریایی کمعمق و گرم در این ناحیه بود که تبخیر آن لایهای ضخیم از نمک گذاشت (سازند هرمز). بعدها دیگر رسوبها روی آن انباشته شدند. نمک سبکتر از سنگهای بالایی است و تحت فشار مانند مایعی غلیظ و بسیار کند بالا میآید و لایههای بالایی را میشکافد و بیرون میزند. این فرایند در زمینساخت و فعالیت گسلها هم اثر دارد. گنبدی که به سطح رسیده، در باران حل میشود و شکل میگیرد؛ در کویر خشک میماند و حتی مثل «یخچال نمکی» از دامنه پایین میلغزد.
خاک سرخ و رنگینکمان هرمز
بخشهای رنگی هرمز از مواد معدنی و اکسیدهای آهن مثل هماتیت میآیند که به خاک و صخرهها رنگ سرخ، زرد و بنفش میدهند. خاک سرخ هرمز بهعنوان رنگدانه و حتی ادویه محلی «گلک» استفاده میشود. این مناظر در ژئوپارک قشم (عضو شبکهٔ جهانی ژئوپارکهای یونسکو) و جزیرهٔ هرمز قابل دیدناند.
غار نمکی قشم
در جزیرهٔ قشم غار نمکی «نمکدان» قرار دارد که طول آن حدود ۷ کیلومتر برآورد شده و از بزرگترین غارهای نمکی جهان است. در آن ستونهای نمکی، بلورها و «آبشار» نمکی دیده میشود. چنین غارها وقتی ساخته میشوند که باران و آبهای جاری بخشی از نمک را در خود حل کنند. گنبدهای نمکی همچنین در تلهگذاری نفت و گاز اهمیت دارند.
پرسشهای رایج
گنبد نمکی هرمز چیست؟
تودهٔ نمک بسیار کهنی است که از زیر لایههای سنگی بالا آمده و گنبدی روی سطح زمین ساخته. بخشی از آنها در جزایر و کوههای جنوب ایران آشکارند.
چرا خاک جزیرهٔ هرمز سرخ است؟
چون ترکیب سنگهای آن مقدار زیادی اکسید آهن (هماتیت) دارد که به خاک رنگ سرخ میدهد.
گنبد نمکی چگونه بالا میآید؟
نمک از سنگهای اطراف سبکتر است و زیر فشار لایههای بالایی آرام آرام مثل خمیر بالا میرود تا به سطح برسد، یا در آن گنبد شکل دهد.
غار نمکی قشم کجاست؟
غار نمکی نمکدان در جزیرهٔ قشم، در استان هرمزگان، قرار دارد و جزو جاذبههای ژئوپارک قشم است.
منابع
- Qeshm Island UNESCO Global Geopark · UNESCO
آخرین بازبینی:







