گنبدهای نمکی هرمز توده‌های بزرگ نمک سنگی و رسوب‌های رنگی هستند که در جنوب ایران، در استان‌های هرمزگان، بوشهر و فارس، از دل زمین بیرون زده‌اند. جزیرهٔ هرمز، با خاک سرخ و رنگین‌کمانی از سنگ‌ها، نمونه‌ای مشهور از آن‌هاست. ده‌ها گنبد نمکی در این منطقه و اطراف خلیج فارس شناخته شده است.
گنبد نمکی چگونه پدید میآید؟
بیش از ۵۰۰ میلیون سال پیش دریایی کم‌عمق و گرم در این ناحیه بود که تبخیر آن لایه‌ای ضخیم از نمک گذاشت (سازند هرمز). بعدها دیگر رسوب‌ها روی آن انباشته شدند. نمک سبکتر از سنگهای بالایی است و تحت فشار مانند مایعی غلیظ و بسیار کند بالا میآید و لایههای بالایی را می‌شکافد و بیرون می‌زند. این فرایند در زمین‌ساخت و فعالیت گسل‌ها هم اثر دارد. گنبدی که به سطح رسیده، در باران حل می‌شود و شکل می‌گیرد؛ در کویر خشک می‌ماند و حتی مثل «یخچال نمکی» از دامنه پایین می‌لغزد.
خاک سرخ و رنگین‌کمان هرمز
بخش‌های رنگی هرمز از مواد معدنی و اکسیدهای آهن مثل هماتیت می‌آیند که به خاک و صخره‌ها رنگ سرخ، زرد و بنفش می‌دهند. خاک سرخ هرمز به‌عنوان رنگ‌دانه و حتی ادویه محلی «گلک» استفاده می‌شود. این مناظر در ژئوپارک قشم (عضو شبکهٔ جهانی ژئوپارک‌های یونسکو) و جزیرهٔ هرمز قابل دیدن‌اند.
غار نمکی قشم
در جزیرهٔ قشم غار نمکی «نمکدان» قرار دارد که طول آن حدود ۶ کیلومتر برآورد شده و از بزرگ‌ترین غارهای نمکی جهان است. در آن ستون‌های نمکی، بلورها و «آبشار» نمکی دیده می‌شود. چنین غارها وقتی ساخته می‌شوند که باران و آب‌های جاری بخشی از نمک را در خود حل کنند. گنبدهای نمکی همچنین در تله‌گذاری نفت و گاز اهمیت دارند.
پرسش‌های رایج
### گنبد نمکی هرمز چیست؟
تودهٔ نمک بسیار کهنی است که از زیر لایههای سنگی بالا آمده و گنبدی روی سطح زمین ساخته. بخشی از آنها در جزایر و کوههای جنوب ایران آشکارند.
### چرا خاک جزیرهٔ هرمز سرخ است؟
چون ترکیب سنگهای آن مقدار زیادی اکسید آهن (هماتیت) دارد که به خاک رنگ سرخ میدهد.
### گنبد نمکی چگونه بالا میآید؟
نمک از سنگهای اطراف سبکتر است و زیر فشار لایههای بالایی آرام آرام مثل خمیر بالا میرود تا به سطح برسد، یا در آن گنبد شکل دهد.
### غار نمکی قشم کجاست؟
غار نمکی نمکدان در جزیرهٔ قشم، در استان هرمزگان، قرار دارد و جزو جاذبه‌های ژئوپارک قشم است.