دانشنامهفیزیک و شیمیمفهوم
آهن Iron
آهن عنصر شمارهٔ ۲۶ با نماد Fe است؛ فلزی خاکستری و مغناطیسی که هستهٔ سیارههایی مثل زمین را میسازد و در خون ما هم نقش حیاتی دارد.
نامهای دیگر: عنصر آهن
مشخصات
| زمان کشف | سدهٔ ۵۰ پیش از میلاد |
|---|
از ویکیداده (CC0).
آهن چهارمین عنصر فراوان پوستهٔ زمین و بر پایهٔ جرم، فراوانترین عنصر کل زمین است، چون بخش بزرگی از هستهٔ آن از آهن و کمی نیکل ساخته شده است. نقطهٔ ذوبش حدود ۱۵۳۸ درجهٔ سانتیگراد است. هزاران سال است که انسان از آن ابزار، شمشیر و پل میسازد و «عصر آهن» نام خود را از همین فلز گرفته است.
## آهن در زمین و در بدن
هستهٔ بیرونی مذاب زمین، که بیشتر آهن است، میدان مغناطیسی زمین را میسازد (نگاه کنید به ساختار درونی زمین). در بدن انسان آهن بخشی از هموگلوبین خون است که اکسیژن را به بافتها میرساند و کمبود آن کمخونی ایجاد میکند. آهن در هوای مرطوب زنگ میزند و اکسید آهن سرخرنگ میشود؛ رنگ سرخ مریخ هم از غبار اکسید آهن است.
## آهن در ستارهها
آهن نقطهٔ پایان ساخت عنصرها با همجوشی در ستارههای پرجرم است، چون هستهٔ آن از پایدارترین هستههای اتمی است (آهن ۵۶ و نیکل ۶۲). همجوشی عنصرهای سنگینتر از آهن انرژی آزاد نمیکند، بلکه مصرف میکند. وقتی هستهٔ آهنی در ستارهای سنگین شکل بگیرد، فروپاشی و انفجار ابرنواختر در راه است. بخش بزرگی از آهن جهان هم در ابرنواخترها، بهویژه نوع Ia، ساخته و پخش میشود.
## کاربردها
آهن بیشتر بهصورت فولاد، آلیاژ آهن و کربن، به کار میرود که در ساختمان، خودرو و ماشینآلات مصرف دارد. آهن پرمصرفترین فلز جهان است. آهنربا نیز معمولاً از آهن یا آلیاژهای آهندار ساخته میشود.
پرسشهای رایج
چرا آهن زنگ میزند؟
آهن در حضور اکسیژن و رطوبت اکسید میشود و ترکیب شکنندهای به نام زنگ پدید میآورد. آب نمک سرعت این فرایند را زیاد میکند.
فرق آهن و فولاد چیست؟
آهن عنصر خالص است، ولی فولاد آلیاژ آهن با کربن (و گاهی عنصرهای دیگر) است. فولاد از آهن خالص محکمتر و کاربردیتر است.
چرا آهن در ستارهها مهم است؟
آهن پایدارترین هستهها را دارد و همجوشی آن انرژی نمیدهد. وقتی ستارهٔ پرجرم هستهای آهنی بسازد، همجوشی در این هسته دیگر انرژی لازم را فراهم نمیکند و هسته میتواند فروبپاشد.
منابع
- Iron: Element information, properties and uses · Royal Society of Chemistry
آخرین بازبینی:
راهنما و مقاله
برای خواندن بیشتر
- راهنماچرا آهن زنگ میزند، اما طلا نه؟میخ آهنی در رطوبت تغییر میکند، اما طلا در شرایط معمول مقاومتر میماند. از این تفاوت، واکنشپذیری، زنگ و نقش پوشش محافظ را میفهمیم.
- راهنماچرا بعضی ستارهها آرام خاموش میشوند و بعضی منفجر؟دو ستاره ممکن است پایانهای بسیار متفاوتی داشته باشند. ببینیم جرم آغازین چگونه مصرف سوخت و سرنوشت آنها را تغییر میدهد و چرا همهٔ انفجارها هم یک سازوکار ندارند.
پیوند به اینجا
مدخلهایی که در متنشان از آهن گفتهاند.







