آهن Iron

آهن چهارمین عنصر فراوان پوستهٔ زمین و بر پایهٔ جرم، فراوان‌ترین عنصر کل زمین است، چون بخش بزرگی از هستهٔ آن از آهن و کمی نیکل ساخته شده است. نقطهٔ ذوبش حدود ۱۵۳۸ درجهٔ سانتی‌گراد است. هزاران سال است که انسان از آن ابزار، شمشیر و پل می‌سازد و «عصر آهن» نام خود را از همین فلز گرفته است.

## آهن در زمین و در بدن
هستهٔ بیرونی مذاب زمین، که بیشتر آهن است، میدان مغناطیسی زمین را می‌سازد (نگاه کنید به ساختار درونی زمین). در بدن انسان آهن بخشی از هموگلوبین خون است که اکسیژن را به بافت‌ها می‌رساند و کمبود آن کم‌خونی ایجاد می‌کند. آهن در هوای مرطوب زنگ می‌زند و اکسید آهن سرخ‌رنگ می‌شود؛ رنگ سرخ مریخ هم از غبار اکسید آهن است.

## آهن در ستاره‌ها
آهن نقطهٔ پایان ساخت عنصرها با همجوشی در ستاره‌های پرجرم است، چون هستهٔ آن از پایدارترین هسته‌های اتمی است (آهن ۵۶ و نیکل ۶۲). همجوشی عنصرهای سنگین‌تر از آهن انرژی آزاد نمی‌کند، بلکه مصرف می‌کند. وقتی هستهٔ آهنی در ستاره‌ای سنگین شکل بگیرد، فروپاشی و انفجار ابرنواختر در راه است. بخش بزرگی از آهن جهان هم در ابرنواخترها، به‌ویژه نوع Ia، ساخته و پخش می‌شود.

## کاربردها
آهن بیشتر به‌صورت فولاد، آلیاژ آهن و کربن، به کار می‌رود که در ساختمان، خودرو و ماشین‌آلات مصرف دارد. آهن پرمصرف‌ترین فلز جهان است. آهن‌ربا نیز معمولاً از آهن یا آلیاژهای آهن‌دار ساخته می‌شود.

## پرسش‌های رایج
### چرا آهن زنگ می‌زند؟
آهن در حضور اکسیژن و رطوبت اکسید می‌شود و ترکیب شکننده‌ای به نام زنگ پدید می‌آورد. آب نمک سرعت این فرایند را زیاد می‌کند.

### فرق آهن و فولاد چیست؟
آهن عنصر خالص است، ولی فولاد آلیاژ آهن با کربن (و گاهی عنصرهای دیگر) است. فولاد از آهن خالص محکم‌تر و کاربردی‌تر است.

### چرا آهن در ستاره‌ها مهم است؟
آهن پایدارترین هسته‌ها را دارد و همجوشی آن انرژی نمی‌دهد. وقتی ستاره‌ای در هسته‌اش آهن بسازد، دیگر سوخت همجوشی ندارد و دوران حیاتش به پایان می‌رسد.