ابن شاطر Ibn al-Shatir

علاءالدین ابوالحسن علی بن ابراهیم، مشهور به ابن شاطر، در دمشق زندگی می‌کرد و مؤقت مسجد جامع اموی بود؛ یعنی مسئول تعیین وقت‌های نماز. برای این کار ساعت‌های آفتابی و ابزارهای نجومی ساخت. از آثار مشهور او ساعت آفتابی بزرگی بود که برای مسجد اموی ساخته شد.

## ابن شاطر چه دستاوردی داشت؟
ابن شاطر در کتاب «نهایة السول» و «زیج جدید» الگوهای تازه‌ای برای حرکت خورشید، ماه و سیارات ارائه داد. بطلمیوس برای توضیح سرعت‌های نابرابر سیاره‌ها «معادل» را به‌کار برده بود که فلاسفهٔ اسلامی آن را با اصل حرکت یکنواخت دایره‌ای ناسازگار می‌دانستند. ابن شاطر با افزودن تدویر (دایره‌های کوچک) و استفاده از «زوج طوسی» که خواجه نصیر ابداع کرده بود، بی نیاز از معادل و با دقتی بهتر الگوهای تازه ساخت. الگوی ماه او فاصله‌های تغییرپذیر ماه تا زمین را دقیق‌تر از الگوی بطلمیوس نشان می‌داد.

## رابطه با کوپرنیک
الگوهای ابن شاطر برای ماه و عطارد از نظر ریاضی با الگوهای کوپرنیک یکی است، هرچند در الگوی ابن شاطر زمین در مرکز است. پژوهشگران هنوز دربارهٔ چگونگی رسیدن آن‌ها به کوپرنیک بحث دارند؛ احتمالاً از راه ترجمه‌های بیزانسی یا ایتالیایی به اروپا رسیده است.

## پرسش‌های رایج
### ابن شاطر که بود؟
ابن شاطر ستاره‌شناس و مؤقت مسجد اموی دمشق در سدهٔ چهاردهم میلادی بود.

### ابن شاطر چه کار مهمی کرد؟
او الگوهای ماه و سیارات را بدون «معادل» بطلمیوسی بازسازی کرد که از نظر ریاضی با الگوهای کوپرنیک هم‌خوان است.

### آیا ابن شاطر زمین را متحرک می‌دانست؟
نه، الگوی او زمین‌مرکزی بود. شباهتش با کوپرنیک در ریاضیات مدل‌هاست، نه در مرکز جهان.

### آثار مهم او چیست؟
«نهایة السول»، «زیج جدید» و ساعت‌های آفتابی از آثار اویند.