دانشنامهتاریخ نجوم و دانشمنداندانشمند
ابن شاطر Ibn al-Shatir
ابن شاطر (حدود ۱۳۰۴ تا ۱۳۷۵ میلادی) ستارهشناس دمشقی است که الگوهای سیارات و ماه او، بدون استفاده از «معادل» بطلمیوسی، شباهتی چشمگیر به الگوهای بعدی کوپرنیک دارد.
نامهای دیگر: ابنالشاطر

مشخصات
| زادروز | ۱۳۰۴ |
|---|---|
| زادگاه | دمشق |
| درگذشت | ۱۳۷۵ |
| جای درگذشت | دمشق |
| زمینهٔ کار | اخترشناسی |
از ویکیداده (CC0).
علاءالدین ابوالحسن علی بن ابراهیم، مشهور به ابن شاطر، در دمشق زندگی میکرد و مؤقت مسجد جامع اموی بود؛ یعنی مسئول تعیین وقتهای نماز. برای این کار ساعتهای آفتابی و ابزارهای نجومی ساخت. از آثار مشهور او ساعت آفتابی بزرگی بود که برای مسجد اموی ساخته شد.
## ابن شاطر چه دستاوردی داشت؟
ابن شاطر در کتاب «نهایة السول» و «زیج جدید» الگوهای تازهای برای حرکت خورشید، ماه و سیارات ارائه داد. بطلمیوس برای توضیح سرعتهای نابرابر سیارهها «معادل» را بهکار برده بود که فلاسفهٔ اسلامی آن را با اصل حرکت یکنواخت دایرهای ناسازگار میدانستند. ابن شاطر با افزودن تدویر (دایرههای کوچک) و استفاده از «زوج طوسی» که خواجه نصیر ابداع کرده بود، بینیاز از معدلالمسیر، الگوهای تازهای با حرکتهای دایرهای یکنواخت ساخت. الگوی ماه او فاصلههای تغییرپذیر ماه تا زمین را دقیقتر از الگوی بطلمیوس نشان میداد.
## رابطه با کوپرنیک
الگوهای ابن شاطر برای ماه و عطارد از نظر ریاضی با الگوهای کوپرنیک یکی است، هرچند در الگوی ابن شاطر زمین در مرکز است. پژوهشگران هنوز دربارهٔ امکان و چگونگی انتقال این الگوها به کوپرنیک بحث دارند؛ انتقال از راه بیزانس یا ایتالیا از فرضیههای مطرح است، اما مسیر انتقال ثابت نشده است.
پرسشهای رایج
ابن شاطر که بود؟
ابن شاطر ستارهشناس و مؤقت مسجد اموی دمشق در سدهٔ چهاردهم میلادی بود.
ابن شاطر چه کار مهمی کرد؟
او الگوهای ماه و سیارات را بدون «معادل» بطلمیوسی بازسازی کرد که از نظر ریاضی با الگوهای کوپرنیک همخوان است.
آیا ابن شاطر زمین را متحرک میدانست؟
نه، الگوی او زمینمرکزی بود. شباهتش با کوپرنیک در ریاضیات مدلهاست، نه در مرکز جهان.
آثار مهم او چیست؟
«نهایة السول»، «زیج جدید» و ساعتهای آفتابی از آثار اویند.
منابع
- Ibn al-Shatir · McGill University / Springer
آخرین بازبینی:
پیوند به اینجا
مدخلهایی که در متنشان از ابن شاطر گفتهاند.







