سیاره Planet

واژهٔ «سیاره» از زبان یونانی به معنای «سرگردان» می‌آید. ناظران آسمان در روزگار باستان دیدند که پنج نقطهٔ نورانی (عطارد، زهره، مریخ، مشتری و زحل) برخلاف ستاره‌های ثابت، میان آن‌ها جابه‌جا می‌شوند و آن‌ها را سیاره نامیدند. امروز می‌دانیم سیاره‌ها جهان‌هایی مستقل هستند که به دور ستاره‌ای می‌چرخند.

سیاره را چگونه تعریف می‌کنند؟

در سال ۲۰۰۶ اتحادیهٔ بین‌المللی ستاره‌شناسی (IAU) سه شرط برای سیارهٔ منظومهٔ شمسی تعیین کرد: به دور خورشید بگردد، جرمش آن‌قدر باشد که گرانش خودش آن را تقریباً گرد کند و مدار خود را از اجرام دیگر پاک کرده باشد. پلوتون شرط سوم را ندارد و به همین دلیل به سیارهٔ کوتوله تبدیل شد؛ جزئیات بحث در تعریف سیاره آمده است.

سیاره‌های منظومهٔ شمسی

هشت سیاره از نزدیک به دور از خورشید عبارت‌اند از عطارد، زهره، زمین، مریخ، مشتری، زحل، اورانوس و نپتون. چهار سیارهٔ درونی سیاره‌های زمین‌سان سنگی‌اند. دو سیارهٔ بزرگ بیرونی غول‌های گازی و دو تای دور غول‌های یخی نام دارند. همگی تقریباً در یک صفحه و در یک جهت می‌گردند، که نشان‌دهندهٔ زادهٔ یک ابر مشترک است (تشکیل منظومهٔ شمسی).

سیاره‌های فراخورشیدی

از دهه ۱۹۹۰ سیاره‌هایی به دور ستاره‌های دیگر کشف شده‌اند که سیاره‌های فراخورشیدی نام دارند. تا سال ۲۰۲۵ شمار تأییدشدهٔ آن‌ها از ۶۰۰۰ گذشته است. چنین سیاره‌هایی گوناگونی شگفتی دارند، مثل مشتری‌های داغ و ابرزمین‌ها. حتی سیاره‌های بی‌ستاره هم هستند که به هیچ ستاره‌ای وابسته نیستند.

پرسش‌های رایج

### چند سیاره در منظومهٔ شمسی هست؟
هشت سیاره: عطارد، زهره، زمین، مریخ، مشتری، زحل، اورانوس و نپتون.

### چرا پلوتون دیگر سیاره نیست؟
چون پلوتون مدار خود را از اجرام دیگر پاک نکرده و در کمربند کایپر با اجرام مشابه همسایه است. اتحادیهٔ بین‌المللی ستاره‌شناسی در ۲۰۰۶ آن را سیارهٔ کوتوله نامید.

### فرق سیاره با ستاره چیست؟
ستاره با همجوشی هسته‌ای نور تولید می‌کند، اما سیاره خودش نور ندارد و نور ستاره را بازتاب می‌کند.

### سیاره را چطور از ستاره در آسمان تشخیص دهیم؟
سیاره‌ها معمولاً چشمک نمی‌زنند و در طی هفته‌ها میان ستاره‌ها جابه‌جا می‌شوند.