دانشنامهدانشمند
قطبالدین شیرازی Qutb al-Din al-Shirazi
قطبالدین شیرازی (۱۲۳۶ تا ۱۳۱۱ میلادی) ستارهشناس، پزشک و فیلسوف ایرانی و شاگرد خواجه نصیرالدین طوسی بود که الگوهای سیاره‌ای را بهبود داد و، همراه با شاگردش کمالالدین فارسی، از نخستین کسانی بود که قوسقزح را با شکست نور در قطره‌های باران توضیح دادند.
قطبالدین محمود بن مسعود شیرازی در شیراز زاده شد و در خانواده‌ای از پزشکان بزرگ شد. جوانی را در پزشکی و فلسفه گذراند و سپس به مراغه رفت و نزد خواجه نصیرالدین طوسی در رصدخانهٔ مراغه نجوم آموخت. در پایان عمر در تبریز زندگی کرد و در حدود ۱۳۱۱ میلادی درگذشت.
## قطبالدین شیرازی چه کرد؟
مهمترین اثر نجومی او «نهایة الادراک فی درایة الافلاک» است که ساختار جهان بر پایهٔ هیئت بطلمیوسی را شرح می‌دهد و آن را با مدل‌های تازهٔ مکتب مراغه اصلاح می‌کند. او برای حرکت سیارات، از جمله عطارد، الگویی ارائه داد که به‌جای فرض‌های دشوار بطلمیوس از ترکیب حرکت‌های دایره‌ای بهره می‌برد؛ همان مسیری که بعدها به الگوهای ابن شاطر و کوپرنیک رسید.
## توضیح قوسقزح
شیرازی و شاگردش کمالالدین فارسی، با تکیه بر کارهای ابن هیثم در نورشناسی، در سدهٔ سیزدهم و چهاردهم توضیح درستی از رنگین‌کمان دادند. آنها نشان دادند نور خورشید در قطرهٔ باران شکسته میشود، یک بار بازتاب میشود و دوباره میشکند. برای آزمایش از کرهای شیشه‌ای پر از آب در اتاقی تاریک استفاده کردند. توضیح قطبالدین یکی از نخستین توضیح‌های درست این پدیده بود.
## پرسش‌های رایج
### قطبالدین شیرازی که بود؟
قطبالدین شیرازی ستارهشناس و پزشک سدهٔ سیزدهم و چهاردهم ایران و شاگرد خواجه نصیرالدین طوسی بود.
### قطبالدین شیرازی قوسقزح را چگونه توضیح داد؟
او و شاگردش کمالالدین فارسی با آزمایش بر کرهای پر از آب نشان دادند که نور در قطرهٔ باران میشکند، یک بار بازتاب میشود و دوباره میشکند و رنگها از اینجا پدید میآیند.
### مهمترین کتاب او چه بود؟
مهمترین کتاب نجومی قطبالدین شیرازی «نهایة الادراک فی درایة الافلاک» است.
### او کجا درگذشت؟
قطبالدین شیرازی در تبریز و در حدود ۱۳۱۱ میلادی درگذشت.