دانشنامهتاریخ نجوم و دانشمنداندانشمند
قطبالدین شیرازی Qutb al-Din al-Shirazi
قطبالدین شیرازی (۱۲۳۶ تا ۱۳۱۱ میلادی) ستارهشناس، پزشک و فیلسوف ایرانی و شاگرد خواجه نصیرالدین طوسی بود که الگوهای سیارهای را بهبود داد و، همراه با شاگردش کمالالدین فارسی، از نخستین کسانی بود که قوسقزح را با شکست نور در قطرههای باران توضیح دادند.

مشخصات
| زادروز | اکتبر ۱۲۳۶ |
|---|---|
| زادگاه | شیراز |
| درگذشت | ۱۵ فوریه ۱۳۱۱ |
| جای درگذشت | تبریز |
| زمینهٔ کار | اخترشناسی، علم، ریاضیات |
بر پایهٔ منابع بازبینیشدهٔ این مدخل.
قطبالدین محمود بن مسعود شیرازی در شیراز زاده شد و در خانوادهای از پزشکان بزرگ شد. جوانی را در پزشکی و فلسفه گذراند و سپس به مراغه رفت و نزد خواجه نصیرالدین طوسی در رصدخانهٔ مراغه نجوم آموخت. در پایان عمر در تبریز زندگی کرد و در حدود ۱۳۱۱ میلادی درگذشت.
## قطبالدین شیرازی چه کرد؟
مهمترین اثر نجومی او «نهایة الادراک فی درایة الافلاک» است که ساختار جهان بر پایهٔ هیئت بطلمیوسی را شرح میدهد و آن را با مدلهای تازهٔ مکتب مراغه اصلاح میکند. او برای حرکت سیارات، از جمله عطارد، الگویی ارائه داد که بهجای فرضهای دشوار بطلمیوس از ترکیب حرکتهای دایرهای بهره میبرد؛ همان مسیری که بعدها به الگوهای ابن شاطر و کوپرنیک رسید.
## توضیح قوسقزح
شیرازی شاگردش کمالالدین فارسی را به پژوهش دربارهٔ رنگینکمان و مطالعهٔ نورشناسی ابن هیثم تشویق کرد. فارسی با آزمایش بر کرهای شیشهای پر از آب در اتاقی تاریک نشان داد نور در قطرهٔ باران شکسته میشود، درون آن بازتاب مییابد و هنگام خروج دوباره میشکند. نقش شیرازی در راهنمایی این پژوهش مهم بود؛ انجام این آزمایش را به فارسی نسبت میدهند.
پرسشهای رایج
قطبالدین شیرازی که بود؟
قطبالدین شیرازی ستارهشناس و پزشک سدهٔ سیزدهم و چهاردهم ایران و شاگرد خواجه نصیرالدین طوسی بود.
قطبالدین شیرازی قوسقزح را چگونه توضیح داد؟
او کمالالدین فارسی را به پژوهش دربارهٔ رنگینکمان تشویق کرد. فارسی با آزمایش بر کرهای پر از آب، نقش شکست و بازتاب درونی نور در قطرهٔ باران را بررسی کرد؛ آزمایش را به فارسی نسبت میدهند.
مهمترین کتاب او چه بود؟
مهمترین کتاب نجومی قطبالدین شیرازی «نهایة الادراک فی درایة الافلاک» است.
او کجا درگذشت؟
قطبالدین شیرازی در تبریز و در حدود ۱۳۱۱ میلادی درگذشت.
منابع
- Qotb-al-Din Shirazi · Encyclopaedia Iranica
- Optics · Encyclopaedia Iranica
- Kamal al-Din al-Farisi · University of St Andrews, MacTutor
آخرین بازبینی:
پیوند به اینجا
مدخلهایی که در متنشان از قطبالدین شیرازی گفتهاند.







