رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهفیزیک و شیمیمفهوم

هم‌ارزی جرم و انرژی Mass–energy equivalence

هم‌ارزی جرم و انرژی اصلی در نسبیت خاص است که با فرمول E=mc² بیان می‌شود و می‌گوید جرم و انرژی دو شکل از یک چیزند و می‌توانند به هم تبدیل شوند.

نام‌های دیگر: E=mc2، فرمول اینشتین

مشخصات

کاشفآلبرت اینشتین
زمان کشف۲۱ نوامبر ۱۹۰۵

از ویکی‌داده (CC0).

آلبرت اینشتین در سال ۱۹۰۵ نشان داد جسمی که در حالت سکون است، صرفاً به‌خاطر جرمش انرژی دارد. این رابطه معروف‌ترین فرمول فیزیک شد:

E = mc^2

$E$ انرژی، $m$ جرم و $c$ سرعت نور است. چون $c^2$ عددی بسیار بزرگ است (حدود ۹ در ده به توان ۱۶ در یکای SI)، مقدار کمی جرم معادل انرژی عظیمی است. تبدیل یک گرم ماده به‌طور کامل به انرژی، حدود ۹۰ هزار میلیارد ژول می‌دهد، مقداری در حد انفجار حدود ۲۱ هزار تن تی‌ان‌تی.

این فرمول چه معنایی دارد؟

جرم صرفاً مقدار ماده نیست، شکلی از انرژی است. هنگامی که انرژی از سامانه‌ای خارج شود، جرم آن اندکی کم می‌شود. این تغییر در واکنش‌های شیمیایی بسیار ناچیز است، اما در واکنش‌های هسته‌ای قابل‌توجه است. این ایده در نسبیت خاص جای دارد.

هم‌ارزی جرم و انرژی در خورشید

خورشید هر ثانیه چندین میلیون تن از جرم خود را به انرژی تبدیل می‌کند. در زنجیرهٔ پروتون-پروتون چهار پروتون به یک هستهٔ هلیوم تبدیل می‌شوند و هلیوم حاصل کمی سبک‌تر از مجموع چهار پروتون است؛ جرم ازدست‌رفته به‌صورت نور و گرما آزاد می‌شود (همجوشی هسته‌ای).

کاربردها و پیامدها

  • نیروگاه‌های هسته‌ای و سلاح‌های هسته‌ای بر پایهٔ آزاد شدن بخشی از جرم هسته به انرژی‌اند.
  • در شتاب‌دهنده‌ها، انرژی جنبشی به ذره‌های جدید تبدیل می‌شود.
  • در فنای ماده و پادماده، انرژی سکون و جنبشی به محصولات واکنش، مانند فوتون‌ها یا ذرات دیگر، منتقل می‌شود.

پرسش‌های رایج

  1. E=mc² یعنی چه؟

    یعنی انرژی سکون هر جسم برابر جرمش ضرب‌در مجذور سرعت نور است؛ جرم و انرژی دو جلوهٔ هم‌ارز از یک چیزند.

  2. آیا واقعاً می‌شود جرم را به انرژی تبدیل کرد؟

    بله، در واکنش‌های هسته‌ای و در نابودی ماده و پادماده. خورشید با همین سازوکار می‌درخشد.

  3. آیا جسم با سرعت زیاد جرمش زیاد می‌شود؟

    در نسبیت، انرژی جنبشی به انرژی کل جسم می‌افزاید و رسیدن به سرعت نور برای جسم دارای جرم نیازمند انرژی بی‌نهایت است؛ پس هیچ جسم جرم‌داری به سرعت نور نمی‌رسد.

  4. چه کسی فرمول E=mc² را نوشت؟

    آلبرت اینشتین در مقاله‌ای در سال ۱۹۰۵، به‌عنوان یکی از پیامدهای نسبیت خاص.

منابع

  1. 28.6 Relativistic Energy · OpenStax / Rice University

آخرین بازبینی:

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از هم‌ارزی جرم و انرژی گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین