رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهفیزیک و شیمیمفهوم

نسبیت خاص Special relativity

نسبیت خاص نظریه‌ای از آلبرت اینشتین در ۱۹۰۵ است که نشان می‌دهد قوانین فیزیک برای همهٔ ناظران با سرعت ثابت یکسان‌اند و سرعت نور در خلأ برای همهٔ چارچوب‌های لخت مقدار یکسانی دارد.

نسبیت خاص
Menner / Wikimedia Commons · CC0 · منبع تصویر

مشخصات

کاشفآلبرت اینشتین
زمان کشف۱۹۰۵

از ویکی‌داده (CC0).

نسبیت خاص چارچوبی است که مفهوم زمان و مکان مطلق نیوتنی را کنار می‌گذارد. آلبرت اینشتین آن را در سال ۱۹۰۵ منتشر کرد و اصولش را برای چارچوب‌های لخت بیان می‌کند. حرکت شتاب‌دار را نیز می‌توان در فضازمان تخت با نسبیت خاص بررسی کرد؛ نسبیت عام گرانش و خمیدگی فضازمان را توصیف می‌کند.

## اصول نسبیت خاص چیست؟
نسبیت خاص دو اصل دارد. نخست اینکه قوانین فیزیک برای همهٔ ناظرانی که نسبت به هم با سرعت ثابت حرکت می‌کنند یکسان است. دوم اینکه سرعت نور در خلأ، حدود ۳۰۰٬۰۰۰ کیلومتر بر ثانیه، برای همهٔ آن‌ها یک مقدار دارد، هرچند منبع نور یا ناظر حرکت کنند.

## پیامدهای شگفت‌انگیز
- اتساع زمان: ساعتی که نسبت به ناظر حرکت می‌کند کندتر می‌زند.
- انقباض طول: جسم متحرک در راستای حرکت کوتاه‌تر دیده می‌شود.
- نسبی بودن هم‌زمانی: دو رویداد که برای یک ناظر هم‌زمان‌اند، برای ناظر دیگر لزوماً چنین نیستند.
- هم‌ارزی جرم و انرژی که در معادلهٔ مشهور زیر خلاصه می‌شود:

E = mc^2

ضریبی به نام ضریب لورنتس، $\gamma = 1/\sqrt{1-v^2/c^2}$، میزان این اثرها را مشخص می‌کند. در سرعت‌های روزمره بسیار نزدیک به یک است و اثرها قابل توجه نیستند، اما در سرعت‌های نزدیک به نور بزرگ می‌شود.

## شواهد تجربی
نسبیت خاص بارها آزموده شده است. میون‌هایی که در جوّ از پرتوهای کیهانی پدید می‌آیند به دلیل اتساع زمان پیش از واپاشی به سطح زمین می‌رسند، و شتاب‌دهنده‌های ذرات هر روز بر پایهٔ این نظریه طراحی و استفاده می‌شوند.

پرسش‌های رایج

  1. نسبیت خاص چه می‌گوید؟

    نسبیت خاص می‌گوید قوانین فیزیک برای همهٔ ناظران با سرعت ثابت یکسان است و سرعت نور در خلأ برای همهٔ چارچوب‌های لخت مقدار یکسانی دارد. از این دو اصل اتساع زمان و انقباض طول نتیجه می‌شود.

  2. تفاوت نسبیت خاص و عام چیست؟

    نسبیت خاص در فضازمان تخت، حرکت یکنواخت و شتاب‌دار را توصیف می‌کند و اصولش برای چارچوب‌های لخت بیان می‌شوند. نسبیت عام گرانش را با خمیدگی فضازمان توصیف می‌کند.

  3. آیا چیزی می‌تواند سریع‌تر از نور حرکت کند؟

    بر اساس نسبیت خاص، هیچ جسمی که جرم دارد نمی‌تواند به سرعت نور برسد یا از آن بگذرد، چون انرژی لازم برای آن بی‌نهایت می‌شود.

  4. معادلهٔ E=mc² چه معنایی دارد؟

    معادلهٔ E=mc² می‌گوید جرم و انرژی هم‌ارزند. مقدار کمی جرم می‌تواند انرژی بسیار زیادی آزاد کند، همان‌طور که در همجوشی هسته‌ای در خورشید رخ می‌دهد.

منابع

  1. Special Relativity Boot Camp · William H. Kinney / University at Buffalo

آخرین بازبینی:

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از نسبیت خاص گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین