میزار و آلکور Mizar and Alcor

میزار (Mizar) و آلکور (Alcor) جفت ستاره‌ای در وسط دستهٔ دب اکبر، یا همان ملاقهٔ «هفت‌برادران»، هستند. میزار ستارهٔ درخشان‌تر است و آلکور، که در عربی «سها» خوانده می‌شود، کم‌نورتر و در نزدیکی آن دیده می‌شود. فاصلهٔ ظاهری آن‌ها در آسمان حدود ۱۲ دقیقهٔ قوسی، یعنی حدود یک‌پنجم درجه، است.

آزمون چشم

دیدن آلکور در کنار میزار از دیرباز آزمونی برای تیزی بینایی بوده است. در عربی ضرب‌المثلی هست به این معنی که «سها را به او نشان می‌دهم و او ماه را به من نشان می‌دهد». آلکور با قدر ظاهری حدود ۴ در آسمان تاریک و برای چشم سالم دیده می‌شود، ولی در آسمان شهر یا با دید ضعیف، نه. این ستاره نمونهٔ خوبی از رصد با چشم غیرمسلح است.

بیش از دو ستاره

میزار نخستین ستارهٔ دوتایی تلسکوپی است: در سدهٔ هفدهم با تلسکوپ دو بخش آن، میزار A و B، را جدا دیدند. بعدها معلوم شد میزار A و B هرکدام خود دوتایی‌اند. در سال ۱۸۸۹ ادوارد پیکرینگ با طیف‌سنجی نشان داد که میزار A دوتایی است؛ نخستین دوتایی طیفی شناخته‌شده. آلکور هم همدمی کم‌نور دارد که در سال ۲۰۰۹ شناخته شد. در مجموع میزار و آلکور حدود شش ستاره‌اند. این ستاره‌ها در فاصلهٔ حدود ۸۳ سال نوری قرار دارند و به‌احتمال زیاد از نظر گرانشی به هم بسته‌اند؛ هرچند دربارهٔ پیوند میزار و آلکور هنوز پژوهش می‌شود. چنین چندتایی‌ها نمونه‌ای از ستارهٔ دوتایی و منظومه‌های پیچیده‌اند.

میزار و آلکور را چگونه ببینیم؟

دستهٔ ملاقهٔ دب اکبر را پیدا کنید. ستارهٔ میانی دسته دوتایی دیده می‌شود: میزار درخشان‌تر و آلکور کم‌نورتر در کنار آن. با دوربین دوچشمی هر دو آسان دیده می‌شوند و با تلسکوپ کوچک، میزار به دو ستاره تفکیک می‌شود.

پرسش‌های رایج

### آلکور را با چشم چگونه ببینیم؟
در آسمان تاریک و بدون ماه، به ستارهٔ میانی دستهٔ ملاقهٔ دب اکبر نگاه کنید. ستارهٔ کم‌نور کنار آن آلکور است.

### سها چیست؟
«سها» نام عربی آلکور است؛ ستاره‌ای کم‌نور که دیدنش نشانهٔ تیزبینی بود.

### میزار و آلکور یک ستاره‌اند؟
نه. آن‌ها دو ستارهٔ جدا و هرکدام خود چندستاره‌اند. میزار منظومه‌ای چهارستاره‌ای و آلکور دوتایی است.

### میزار و آلکور از ایران دیده می‌شوند؟
بله. دب اکبر در ایران در بیشتر شب‌های سال بالای افق است و میزار و آلکور را در آسمان تاریک می‌توان دید.