هفت‌برادران Big Dipper

هفت‌برادران که با نام‌های هفت‌اورنگ و گاری بزرگ نیز شناخته می‌شود، یک «ستاره‌نما» است؛ یعنی الگویی شناخته‌شده از ستاره‌ها که خودش صورت فلکی مستقل نیست و بخشی از صورت فلکی دب اکبر به شمار می‌رود. چهار ستارهٔ آن کاسه‌ای چهارگوش و سه ستارهٔ دیگر دستهٔ ملاقه را می‌سازند.

بیشتر فرهنگ‌ها برای این الگو داستانی داشته‌اند؛ در بریتانیا گاری و شخم، در فرهنگ عربی «بنات‌نعش» و در ایران هفت‌برادران یا هفت‌اورنگ نامیده شده است. ریشهٔ این نام‌ها حس همین هفت ستارهٔ کنار هم است.

هفت‌برادران چه ستاره‌هایی دارد؟

نام ستاره‌ها از کاسه به دسته عبارت است از دبه، مراق، فخذ، مغرز، علیوث، مزار و بنات‌نعش (آلکائید). پنج ستارهٔ میانی، یعنی همه جز دبه و آلکائید، عضو یک گروه ستاره‌ای هستند که با هم در فضا حرکت می‌کنند و حدود هشتاد سال نوری از ما فاصله دارند. دو ستارهٔ دیگر در جهت مخالف می‌روند. به همین دلیل شکل هفت‌برادران ثابت نیست و در حدود صدهزار سال آینده به‌طور محسوس با امروز فرق خواهد داشت.

ستارهٔ میانی دسته، مزار، با همراهش آلکور یک جفت است که با چشم قابل تفکیک است و از قدیم آزمونی برای تیزی چشم به شمار می‌رفته. مزار خودش در تلسکوپ دوتایی است.

هفت‌برادران چطور راهنمای آسمان است؟

دو ستارهٔ لبهٔ کاسه، دبه و مراق، «ستاره‌های اشاره‌گر» نام دارند. خطی از مراق به دبه و امتداد آن به حدود پنج برابر فاصلهٔ این دو، به ستارهٔ قطبی می‌رسد و راه ساده‌ای برای یافتن شمال با ستارگان است. با دنبال کردن قوس دسته نیز می‌توان به ستارهٔ ارکتوروس رسید.

در عرض‌های شمالی بالا، این ستاره‌نما هیچ‌وقت غروب نمی‌کند و در طول شب و فصل‌ها به دور قطب می‌چرخد. در ایران در بیشتر شب‌ها دیده می‌شود، هرچند در پاییز پایین‌ترین ستاره‌ها به افق شمال می‌رسند.

پرسش‌های رایج

### هفت‌برادران چند ستاره دارد؟
هفت‌برادران هفت ستارهٔ پرنور دارد. البته خود صورت فلکی دب اکبر ستاره‌های بسیار بیشتری دارد.

### آیا هفت‌برادران همان دب اکبر است؟
نه دقیقاً. هفت‌برادران بخش پرنور و شناخته‌شدهٔ دب اکبر است که شکل ملاقه را می‌سازد. دب اکبر کل صورت فلکی است.

### هفت‌برادران را کجای آسمان ببینیم؟
در آسمان شمالی. بهار شب‌ها بالای سر و در پاییز نزدیک افق شمال دیده می‌شود. ستارهٔ قطبی را با کمک دو ستارهٔ لبهٔ کاسه می‌یابید.

### آیا ستاره‌های هفت‌برادران از ما یک‌فاصله‌اند؟
خیر. پنج ستارهٔ میانی حدود ۸۰ سال نوری از ما فاصله دارند، اما دبه و آلکائید دورترند (بیش از ۱۰۰ سال نوری) و عضو آن گروه نیستند.