دب اکبر Ursa Major

دب اکبر (Ursa Major) صورتی فلکی در آسمان شمالی است و در فارسی «خرس بزرگ» معنا می‌دهد. سه ستارهٔ دسته و چهار ستارهٔ کاسه، الگوی معروف «هفت‌اورنگ» (Big Dipper) را می‌سازند که خود صورت فلکی رسمی نیست و بخشی از دب اکبر است. این الگو از دیرباز برای پیدا کردن جهت‌ها به کار می‌رفته است.

دب اکبر را چگونه در آسمان پیدا کنیم؟

از ایران، دب اکبر در بیشتر شب‌های سال بالای افق شمالی دیده می‌شود و بهترین زمان رصد آن بهار است که نزدیک سرسو قرار می‌گیرد. دو ستارهٔ لبهٔ کاسه، دُبّه و مراق، به ستارهٔ قطبی اشاره می‌کنند؛ اگر فاصلهٔ آن‌ها را حدود پنج برابر ادامه دهیم، به این ستاره می‌رسیم.

ستاره‌ها و اجرام مهم

درخشان‌ترین ستاره‌های دب اکبر قدر ظاهری نزدیک ۲ دارند. پنج ستارهٔ هفت‌اورنگ در یک گروه ستاره‌ای متحرک مشترک‌اند. جفت‌ستارهٔ میزار و الکور، که با چشم تیز از هم جدا دیده می‌شوند، آزمونی کهن برای تیزی دید بوده است؛ پژوهش‌های ۲۰۰۹ نشان داد این دو به احتمال زیاد با گرانش به هم بسته‌اند. در محدودهٔ این صورت چند کهکشان درخشان نیز هست که در فهرست اجرام مسیه آمده‌اند، مانند مسیه ۸۱ و ۸۲ و مسیه ۱۰۱.

دب اکبر در فرهنگ‌ها

در سنت ایرانی و عربی به آن «بنات‌النعش کبری» می‌گفتند و کاسه را نعش و سه ستارهٔ دسته را دختران سوگوار می‌دانستند. در اساطیر یونان آن را به کالیستو نسبت می‌دادند. دب اکبر مثال روشنی از صورت فلکی دورقطبی برای ناظران شمالی است.

پرسش‌های رایج

### دب اکبر چیست؟
دب اکبر صورت فلکی «خرس بزرگ» در آسمان شمالی است و هفت ستارهٔ درخشان آن الگوی هفت‌اورنگ را می‌سازند.

### هفت‌اورنگ با دب اکبر یکی است؟
هفت‌اورنگ فقط بخشی از دب اکبر و شامل هفت ستارهٔ پرنور آن است؛ دب اکبر ستاره‌ها و مساحت بسیار بیشتری دارد.

### با دب اکبر چگونه ستارهٔ قطبی را پیدا کنیم؟
از دو ستارهٔ لبهٔ کاسهٔ دب اکبر خطی فرضی به سمت بالا بکشید و تقریباً پنج برابر فاصلهٔ آن‌ها را ادامه دهید تا به ستارهٔ قطبی برسید.

### دب اکبر را کِی می‌توان دید؟
در شمال نیمکره، از جمله بیشتر نقاط ایران، بخش عمدهٔ دب اکبر تقریباً همیشه بالای افق است و بهترین دید آن در بهار است.