دانشنامهپدیده
جریانهای اقیانوسی Ocean current
جریانهای اقیانوسی حرکت‌های پیوستهٔ آب دریا هستند که با باد، تفاوت دما و شوری و چرخش زمین به راه می‌افتند و گرما را در سراسر جهان جابهجا می‌کنند.
نام‌های دیگر: جریان دریایی
اقیانوس ساکن نیست. آب دریا مانند رودهایی عظیم در سطح و عمق جریان دارد و در طی سال‌ها دور زمین می‌گردد. این جریان‌ها گرما، مواد غذایی و جانداران را جابهجا می‌کنند و آب‌وهوای مناطق مختلف را تنظیم می‌کنند.
چه چیزی جریان‌ها را به راه می‌اندازد؟
دو دسته نیرو در کارند:
- باد: بادهای پایدار، مانند بادهای تجاری و غربی، آب سطحی را می‌کشند و جریانهای سطحی را می‌سازند. باد نقش اصلی در جریانهای بالای چند صد متر دارد.
- چگالی: آب سرد و شور سنگین‌تر است و فرو می‌رود، و آب گرم‌تر جای آن را می‌گیرد. این جریان‌ها در عمق رخ می‌دهند.
چرخش زمین هم جریان‌ها را منحرف میکند (اثر کوریولیس): در نیمکرهٔ شمالی به راست و در جنوبی به چپ. به همین دلیل آب در اقیانوس‌ها به‌صورت چرخه‌های بزرگ، به نام گیر (گردابه)، می‌چرخد.
جریانهای مهم
| جریان | اقیانوس | ویژگی |
|---|---|---|
| خلیج (گلف‌استریم) | اطلس شمالی | گرم، اروپای غربی را ملایم‌تر میکند |
| کورو‌شیو | اقیانوس آرام | گرم، کنار ژاپن |
| هومبولت (پرو) | اقیانوس آرام | سرد، پر از ماهی |
| جریان قطبی جنوبگان | اطراف قطب جنوب | بزرگ‌ترین جریان، دور تا دور زمین |
نوار نقالهٔ بزرگ اقیانوسی
جریانهای سطحی و عمقی به هم می‌پیوندند و گردش «ترموهالین» را می‌سازند: آب سرد و شور در شمال اطلس فرو می‌رود، در عمق به سمت جنوب می‌رود و پس از قرن‌ها در جاهای دیگر بالا می‌آید. این گردش گرما را از استوا به عرض‌های بالا می‌رساند. تغییر آن می‌تواند آب‌وهوای مناطق را به‌شدت عوض کند و پژوهشگران بررسی می‌کنند آیا گرمایش جهانی آن را کند میکند.
اهمیت جریان‌ها
جریان‌ها بر آب‌وهوا، ماهیگیری و دریانوردی اثر می‌گذارند. گرم بودن بریتانیا نسبت به عرض جغرافیایی‌اش بخشی به‌خاطر جریان خلیج است. در مناطقی که آب سرد از عمق بالا می‌آید، پلانکتون زیاد است و ماهیگیری پررونق. ال‌نینو نمونه‌ای از تغییر جریان‌ها است که در سراسر جهان اثر می‌گذارد. آشغال‌های پلاستیکی هم با جریان‌ها جابهجا می‌شوند و در گردابه‌ها، مثل «لکهٔ زبالهٔ بزرگ اقیانوس آرام»، جمع می‌شوند.
پرسش‌های رایج
### جریانهای اقیانوسی چگونه ایجاد می‌شوند؟
با باد، تفاوت چگالی آب (ناشی از دما و شوری)، و چرخش زمین. باد جریان سطحی و چگالی جریان عمقی را می‌سازد.
### جریان خلیج چه تأثیری دارد؟
جریان خلیج آب گرم را از خلیج مکزیک و دریای کارائیب به اطلس شمالی می‌رساند و زمستان‌های اروپای غربی را ملایم‌تر میکند.
### نوار نقالهٔ اقیانوسی چیست؟
گردش جهانی آبهای سطحی و عمقی که با تفاوت دما و شوری حرکت میکند و گرما را در جهان جابهجا میکند؛ یک دور آن صدها سال طول میکشد.
### آیا گرمایش جهانی جریانهای اقیانوسی را تغییر میدهد؟
پژوهشها نشان میدهد جریانهای اطلس شمالی در حال کند شدن ممکن است، اما میزان آن هنوز موضوع بحث است.