رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهکهکشان‌ها و کیهانمفهوم

سیاه‌چالهٔ نخستین Primordial black hole

سیاه‌چالهٔ نخستین سیاه‌چاله‌ای فرضی است که پیشنهاد می‌شود در لحظه‌های آغازین جهان از فروپاشی نواحی بسیار چگال پدید آمده باشد، نه از مرگ ستاره‌ها؛ وجود آن هنوز اثبات نشده است.

نام‌های دیگر: سیاهچاله نخستین

سیاه‌چالهٔ نخستین
Gema White / Wikimedia Commons · Public domain · منبع تصویر

سیاه‌چاله‌های نخستین از ایده‌های جذاب کیهان‌شناسی‌اند. بر خلاف سیاه‌چاله‌های معمول، آن‌ها از ستاره‌ای نیامده‌اند، بلکه شاید در کسری از ثانیه پس از مهبانگ از ماده‌ای بسیار چگال پدید آمده باشند.

## سیاه‌چالهٔ نخستین چگونه شکل می‌گیرد؟
در جهان آغازین، چگالی در جاهایی اندکی بیش از میانگین بود. اگر این افت‌وخیزها به اندازهٔ کافی بزرگ بودند، ناحیه‌هایی می‌توانستند زیر گرانش خود مستقیماً به سیاه‌چاله فرو بریزند. یاکوف زلدوویچ و ایگور نوویکوف در سال ۱۹۶۷ و استیون هاوکینگ در ۱۹۷۱ این فرضیه را مطرح کردند. بر خلاف سیاه‌چالهٔ ستاره‌وار، جرم آن‌ها می‌تواند بسیار کوچک‌تر از خورشید باشد.

## چرا دانشمندان به آن‌ها علاقه دارند؟
دو دلیل اصلی دارد. نخست، شاید بتوانند بخشی از ماده تاریک را توضیح دهند. دوم، ممکن است زودهنگام‌بودنِ برخی سیاه‌چاله‌های بزرگ را در جهان جوان توجیه کنند. نخستین اندازه‌گیری‌های امواج گرانشی هم این پرسش را مطرح کرد که آیا برخی ادغام‌ها از چنین سیاه‌چاله‌هایی بوده‌اند.

## شواهد و محدودیت‌ها
تاکنون شاهد قطعی نیست. آزمایش‌های همگرایی گرانشی ریز و داده‌های ماهواره‌ای بخش بزرگی از گسترهٔ جرمی را رد یا محدود کرده‌اند؛ این محدودیت‌ها به جرم و توزیع جرم آن‌ها وابسته‌اند. در بسیاری از بازه‌های جرمی فقط سهم محدودی از مادهٔ تاریک می‌تواند از این سیاه‌چاله‌ها باشد، ولی در برخی پنجره‌ها، از جمله جرم‌های سیارکی، تأمین تمام مادهٔ تاریک هنوز رد نشده است. سیاه‌چاله‌های بسیار کم‌جرم با تابش هاوکینگ تبخیر می‌شوند و باید تا امروز ناپدید شده باشند. پایان تبخیرشان می‌تواند فورانی پرتو گاما بدهد که تاکنون دیده نشده است.

پرسش‌های رایج

  1. سیاه‌چالهٔ نخستین چیست؟

    سیاه‌چالهٔ نخستین سیاه‌چاله‌ای فرضی است که در جهان بسیار جوان و نه از ستاره پدید آمده است.

  2. آیا سیاه‌چاله‌های نخستین وجود دارند؟

    هنوز ثابت نشده است. نظریه آن‌ها را ممکن می‌داند، اما رصدها شواهد قطعی نداده‌اند.

  3. آیا سیاه‌چالهٔ نخستین همان ماده تاریک است؟

    ممکن است بخشی از مادهٔ تاریک را بسازد. سهم مجاز به جرم آن وابسته است؛ در برخی بازه‌ها، از جمله جرم‌های سیارکی، حتی تأمین تمام مادهٔ تاریک هنوز رد نشده است. این امکان به معنای اثبات وجود آن نیست.

  4. سیاه‌چالهٔ نخستین چه تفاوتی با سیاه‌چالهٔ ستاره‌وار دارد؟

    سیاه‌چالهٔ نخستین از چگالی بالای جهان آغازین می‌آید و جرمش می‌تواند بسیار کم باشد. سیاه‌چالهٔ ستاره‌وار از مرگ ستاره‌ای پرجرم پدید می‌آید.

منابع

  1. Prospects for detecting asteroid-mass primordial black holes in extreme mass-ratio inspirals with continuous gravitational waves · Andrew L. Miller / Physical Review D; arXiv

آخرین بازبینی:

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از سیاه‌چالهٔ نخستین گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین