سیاهچاله نخستین Primordial black hole

سیاه‌چاله‌های نخستین از ایده‌های جذاب کیهان‌شناسی‌اند. بر خلاف سیاه‌چاله‌های معمول، آن‌ها از ستاره‌ای نیامده‌اند، بلکه شاید در کسری از ثانیه پس از مهبانگ از ماده‌ای بسیار چگال پدید آمده باشند.

## سیاه‌چالهٔ نخستین چگونه شکل می‌گیرد؟
در جهان آغازین، چگالی در جاهایی اندکی بیش از میانگین بود. اگر این افت‌وخیزها به اندازهٔ کافی بزرگ بودند، ناحیه‌هایی می‌توانستند زیر گرانش خود مستقیماً به سیاه‌چاله فرو بریزند. یاکوف زلدوویچ و ایگور نوویکوف در سال ۱۹۶۷ و استیون هاوکینگ در ۱۹۷۱ این فرضیه را مطرح کردند. بر خلاف سیاه‌چالهٔ ستاره‌وار، جرم آن‌ها می‌تواند بسیار کوچک‌تر از خورشید باشد.

## چرا دانشمندان به آن‌ها علاقه دارند؟
دو دلیل اصلی دارد. نخست، شاید بتوانند بخشی از ماده تاریک را توضیح دهند. دوم، ممکن است زودهنگام‌بودنِ برخی سیاه‌چاله‌های بزرگ را در جهان جوان توجیه کنند. نخستین اندازه‌گیری‌های امواج گرانشی هم این پرسش را مطرح کرد که آیا برخی ادغام‌ها از چنین سیاه‌چاله‌هایی بوده‌اند.

## شواهد و محدودیت‌ها
تاکنون شاهد قطعی نیست. آزمایش‌های همگرایی گرانشی ریز و داده‌های ماهواره‌ای بخش بزرگی از گسترهٔ جرمی را رد یا محدود کرده‌اند؛ بنابراین اگر سیاه‌چالهٔ نخستین وجود داشته باشد، یا بسیار سبک است یا فقط بخش کوچکی از ماده تاریک را می‌سازد. سیاه‌چاله‌های بسیار کم‌جرم با تابش هاوکینگ تبخیر می‌شوند و باید تا امروز ناپدید شده باشند. پایان تبخیرشان می‌تواند فورانی پرتو گاما بدهد که تاکنون دیده نشده است.

## پرسش‌های رایج
### سیاه‌چالهٔ نخستین چیست؟
سیاه‌چالهٔ نخستین سیاه‌چاله‌ای فرضی است که در جهان بسیار جوان و نه از ستاره پدید آمده است.

### آیا سیاه‌چاله‌های نخستین وجود دارند؟
هنوز ثابت نشده است. نظریه آن‌ها را ممکن می‌داند، اما رصدها شواهد قطعی نداده‌اند.

### آیا سیاه‌چالهٔ نخستین همان ماده تاریک است؟
شاید بخشی از ماده تاریک باشد، اما رصدها این را فقط برای بازه‌های جرمی محدودی ممکن می‌دانند. موضوع هنوز مورد بحث است.

### سیاه‌چالهٔ نخستین چه تفاوتی با سیاه‌چالهٔ ستاره‌وار دارد؟
سیاه‌چالهٔ نخستین از چگالی بالای جهان آغازین می‌آید و جرمش می‌تواند بسیار کم باشد. سیاه‌چالهٔ ستاره‌وار از مرگ ستاره‌ای پرجرم پدید می‌آید.