زبانه خورشیدی Solar prominence

زبانه‌های خورشیدی (پرامینانس) از چشمگیرترین پدیده‌های جو خورشید به‌شمار می‌روند. این ابرهای پلاسما از لایهٔ پایین جو خورشید، یعنی فام‌سپهر، به بیرون برمی‌خیزند و در تاج خورشید معلق می‌مانند. وقتی در برابر قرص خورشید دیده شوند، به شکل نوارهای تیره‌ای به نام «رشته» (فیلامان) پدیدار می‌شوند.

زبانهٔ خورشیدی از چه ساخته شده است؟

زبانه‌ها از هیدروژن و هلیم یونیده ساخته شده‌اند و دمایشان حدود ۵۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ کلوین است؛ بسیار سردتر از تاج پیرامونشان که بیش از یک میلیون کلوین دما دارد. چگالی‌شان صد تا هزار برابر تاج است. میدان مغناطیسی خورشید مانند ریسمان‌هایی نامرئی این پلاسما را بالا نگه می‌دارد و از پاشیده شدنش جلوگیری می‌کند. طول یک زبانه می‌تواند به صدها هزار کیلومتر برسد و بسیار بزرگ‌تر از زمین باشد.

انواع زبانه

• زبانهٔ آرام: در مناطق آرام خورشید شکل می‌گیرد و ممکن است هفته‌ها یا ماه‌ها پایدار بماند.
• زبانهٔ فعال: در نزدیک لکه‌های خورشیدی پدید می‌آید و کوتاه‌عمرتر و پویاتر است.
• زبانهٔ انفجاری: وقتی میدان مغناطیسی ناپایدار شود، زبانه ناگهان می‌ترکد و پلاسما را به فضا پرتاب می‌کند.

رابطه با رویدادهای خورشیدی

برخی زبانه‌های انفجاری با خروج جرم از تاج خورشیدی همراه‌اند و می‌توانند طوفان مغناطیسی در زمین بسازند. زبانه‌ها را با فیلترهای ویژهٔ هیدروژن آلفا به‌راحتی می‌توان رصد کرد. در خورشیدگرفتگی کامل نیز به صورت نقطه‌هایی صورتی‌رنگ در لبهٔ ماه دیده می‌شوند.

پرسش‌های رایج

### زبانهٔ خورشیدی چیست؟
زبانهٔ خورشیدی ابری از پلاسمای نسبتاً سرد و چگال است که با میدان مغناطیسی در جو بیرونی خورشید نگه داشته می‌شود.

### فرق زبانه و شراره خورشیدی چیست؟
زبانه ساختاری پایدار از پلاسما است که روی خورشید معلق می‌ماند، اما شراره یک انفجار ناگهانی و کوتاه انرژی است که در چند دقیقه یا ساعت رخ می‌دهد.

### زبانه‌های خورشیدی را چطور می‌توان دید؟
با تلسکوپ و فیلتر هیدروژن آلفا می‌توان زبانه‌ها را دید. در خورشیدگرفتگی کامل هم بدون ابزار خاص به شکل زبانه‌های سرخ‌رنگ کنار ماه پدیدار می‌شوند.

### زبانه خورشیدی چقدر بزرگ است؟
زبانه‌های خورشیدی ممکن است صدها هزار کیلومتر طول داشته باشند. بسیاری از آن‌ها چند ده هزار کیلومتر ارتفاع می‌گیرند که از قطر زمین بزرگ‌تر است.