دانشنامهفیزیک و شیمیمفهوم
میدان مغناطیسی Magnetic field
میدان مغناطیسی ناحیهای در فضاست که در آن بارهای متحرک و مواد مغناطیسی نیروی مغناطیسی حس میکنند؛ منشأ آن آهنرباها و جریانهای الکتریکی است و با تسلا یا گاوس سنجیده میشود.
نامهای دیگر: میدان مغناطیس

میدان مغناطیسی کمیتی برداری است که در هر نقطه از فضا جهت و بزرگی دارد. آن را با خطوط میدان نشان میدهند: خطوطی بسته که از قطب شمال آهنربا خارج و به قطب جنوب وارد میشوند و در جاهایی که متراکمترند، میدان قویتر است. بنا بر قانون نیروی لورنتس، نیروی مغناطیسی بر ذرهٔ باردار عمود بر سرعت آن است. در میدان یکنواخت، اگر سرعت مؤلفهای عمود بر میدان داشته باشد، مسیر دایرهای یا مارپیچی میشود؛ حرکت کاملاً موازی میدان نیروی مغناطیسی ندارد.
میدان مغناطیسی از کجا میآید؟
هر بار الکتریکی متحرک میدان مغناطیسی میسازد. در سیم حامل جریان الکتریکی میدانی دایرهوار پیرامون سیم پدید میآید و در سیمپیچ این میدان شبیه آهنربای میلهای میشود. در آهنربای دائمی منشأ میدان حرکت و چرخش الکترونهای اتمهاست. القای الکترومغناطیسی و معادلات ماکسول نشان میدهند میدانهای الکتریکی و مغناطیسی به هم وابستهاند.
میدان مغناطیسی را چگونه میسنجند؟
یکای استاندارد آن تسلا (T) است و یکای کوچکتر گاوس برابر ۰٫۰۰۰۱ تسلا است. شدت میدان مغناطیسی زمین در سطح حدود ۲۵ تا ۶۵ میکروتسلا است. آهنربای یخچالی چند میلیتسلا و دستگاه MRI چند تسلا میدان دارد. وسیلهٔ سنجش آن مغناطیسسنج است.
میدان مغناطیسی زمین چه نقشی دارد؟
میدان مغناطیسی زمین که از حرکت آهن مذاب در هستهٔ بیرونی پدید میآید، با ساختن مغناطیسسپهر بسیاری از ذرات باردار خورشیدی را منحرف میکند و از جو محافظت میکند. هنگام توفانهای خورشیدی برخورد این ذرات با جو شفق قطبی میسازد.
پرسشهای رایج
میدان مغناطیسی چیست؟
میدان مغناطیسی ناحیهای است که در آن بار متحرک یا مادهای مغناطیسی نیرو احساس میکند. آهنربا و جریان الکتریکی آن را میسازند.
یکای میدان مغناطیسی چیست؟
یکای میدان مغناطیسی تسلا (T) است و گاوس هم یکای کوچکتری است که ده هزار گاوس برابر یک تسلا است.
آیا میدان مغناطیسی خطرناک است؟
میدانهای ضعیف روزمره مثل میدان زمین یا آهنربای معمولی بیخطرند. میدانهای بسیار قوی میتوانند وسایل فلزی را با شدت جذب کنند و در محیط MRI باید رعایت اصول ایمنی شود.
چرا قطبنما شمال را نشان میدهد؟
سوزن قطبنما آهنربایی کوچک است که با میدان مغناطیسی زمین همجهت میشود و قطب شمالش به سمت قطب مغناطیسی شمالی زمین میایستد.
منابع
- 11.3 Motion of a Charged Particle in a Magnetic Field · OpenStax / Rice University
آخرین بازبینی:
راهنما و مقاله
برای خواندن بیشتر
- مقالهآیا دیوار یخی قطب جنوب واقعاً لبهٔ زمین است؟دیوارهای یخی جنوبگان واقعیاند. اما آیا دور زمین کشیده شدهاند؟ ببینیم فاصلهٔ شهرهای جنوبی، خورشید نیمهشب و جای ستارهها با کدام نقشه جور درمیآیند.
- راهنماچطور آهنربا میتواند برق بسازد؟آهنربا و سیمپیچ بهتنهایی نیروگاه مجانی نیستند. تغییر میدان را دنبال میکنیم تا بفهمیم برق القایی چه زمانی پدید میآید و انرژیاش از کجا میرسد.
فکت علمی
دانستنیها
- ۲۹ شهریور ۱۴۰۵میدان مغناطیسی مگنتارهامگنتار نوعی ستارهٔ نوترونی با میدان مغناطیسی بسیار نیرومند است، از حدود یک میلیارد تا صد میلیارد تسلا. فروکاهی این میدان، تابش پرانرژی پرتو ایکس و پرتو گاما را تأمین میکند.
- ۳ بهمن ۱۴۰۴میدان مغناطیسی زمین و جابهجایی قطبهامیدان مغناطیسی زمین ما را در برابر ذرات خورشیدی محافظت میکند. این میدان گاهی قطبهایش را عوض میکند؛ زمانبندی منظمی ندارد و آخرین بار حدود ۷۸۰ هزار سال پیش بود.
- ۲۳ مرداد ۱۴۰۴میدان مغناطیسی بینهایت قوی مگنتارهامگنتار نوعی ستارهٔ نوترونی است با میدان مغناطیسی فوقالعاده قوی، در حدود یک میلیارد تا صد میلیارد تسلا. فروپاشی همین میدان پرتوهای پرانرژی ایکس و گاما تولید میکند.
- ۲ دی ۱۴۰۳میدان مغناطیسی زمینمیدان مغناطیسی زمین از جریانهای همرفتی آهن و نیکل مذاب در هستهٔ بیرونی پدید میآید و تا فضا میرود، جایی که با باد خورشیدی برهمکنش دارد.
- ۱۷ آبان ۱۴۰۳شفق قطبی و میدان مغناطیسیشفق قطبی از آشفتگیهای مغناطیسکرهٔ زمین بهدست باد خورشیدی تندتر پدید میآید؛ ذرههای باردار به جو بالا میریزند و اکسیژن و نیتروژن نورهای رنگی میدهند.
اخبار نجوم
در خبرها
- ۲۱ آبانپارکر الگویی پنهان در آشفتگی مغناطیسی باد خورشیدی یافت
- ۱۶ آبانمیدانهای مغناطیسی نامنظم اورانوس و نپتون، برخلاف الگوی زمین
- ۷ آباننخستین نقشهٔ سهبعدی از میدان مغناطیسی بیرونی خورشید
- ۳ آبانرشتههای مغناطیسی در نواحی آرام خورشید دیده شدند
- ۱۸ مهرمیدان مغناطیسی شاید حد جرم کوتولهٔ سفید را تغییر دهد
- ۱۴ مهررسوب مدفون ماه، سرنخی از میدان مغناطیسی کهن آن
تصویر روز ناسا
در تصویرهای روز
در چنین روزی
در تاریخ علم
در همان خبرها
مدخلهایی که با میدان مغناطیسی در یک خبر آمدهاند.
پیوند به اینجا
مدخلهایی که در متنشان از میدان مغناطیسی گفتهاند.
میدان مغناطیسی در حال چرخش در اطراف سیاهچاله مرکزی کهکشان ما۱۳ فروردین ۱۴۰۳






