رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهفیزیک و شیمیمفهوم

هیدروژن Hydrogen

هیدروژن سبک‌ترین و فراوان‌ترین عنصر جهان با عدد اتمی ۱ و نماد H است؛ اتم معمولی آن فقط یک پروتون و یک الکترون دارد و ستاره‌ها بیشتر از آن ساخته شده‌اند.

نام‌های دیگر: عنصر هیدروژن

ابرهای هیدروژنی M33
تصویر روز ناسا، 2025-01-30

مشخصات

کاشفهنری کاوندیش
زمان کشف۱۷۶۶

بر پایهٔ منابع بازبینی‌شدهٔ این مدخل.

هیدروژن ساده‌ترین اتم طبیعت است. در دمای اتاق گازی بی‌رنگ، بی‌بو و بسیار سبک است که به‌سختی در هوا نگه داشته می‌شود و به‌سرعت به بالا می‌گریزد. نام آن از ریشهٔ یونانی «سازندهٔ آب» می‌آید، چون وقتی می‌سوزد آب پدید می‌آورد.

ویژگیمقدار
نمادH
عدد اتمی۱
جرم اتمیحدود ۱٫۰۰۸
نقطهٔ جوشحدود ۲۰ کلوین (۲۵۳- درجهٔ سانتی‌گراد)
حالت در دمای اتاقگاز

## هیدروژن در جهان چه جایگاهی دارد؟
حدود سه‌چهارم جرم ماده‌ای که می‌بینیم هیدروژن است. هسته‌های هیدروژن از دوران آغازین پس از مهبانگ باقی مانده‌اند و اتم‌های خنثی بسیار دیرتر شکل گرفتند (نگاه کنید به هسته‌زایی مهبانگی). امروز هم سوخت اصلی خورشید و بیشتر ستاره‌هاست: در هستهٔ آن‌ها هیدروژن در فرایند همجوشی هسته‌ای به هلیوم تبدیل می‌شود و انرژی آزاد می‌کند. سیاره‌های غول‌پیکر مانند مشتری و زحل نیز عمدتاً هیدروژن‌اند.

## هیدروژن روی زمین کجاست؟
روی زمین هیدروژن به‌ندرت آزاد پیدا می‌شود، چون زود با عنصرهای دیگر ترکیب می‌شود. بیشترین مقدار آن در آب و ترکیب‌های آلی (مواد زنده، نفت و گاز) قفل شده است. هنری کاوندیش در سال ۱۷۶۶ آن را به‌عنوان گازی جدا و قابل اشتعال شناساند و لاووازیه نامش را گذاشت.

## ایزوتوپ‌ها و کاربردها
هیدروژن سه ایزوتوپ طبیعی دارد: پروتیوم (بدون نوترون)، دوتریوم (یک نوترون) و تریتیوم (دو نوترون، پرتوزا). دوتریوم در آب سنگین و پژوهش‌های همجوشی کاربرد دارد. از هیدروژن در ساخت آمونیاک و کود، پالایش نفت و به‌عنوان سوخت موشک‌ها استفاده می‌شود و پژوهش دربارهٔ آن به‌عنوان سوخت پاک ادامه دارد. نقطهٔ ضعفش نگهداری دشوار است، چون مولکولش بسیار کوچک و گریزان است.

پرسش‌های رایج

  1. هیدروژن چرا فراوان‌ترین عنصر جهان است؟

    هسته‌های هیدروژن از دوران آغازین پس از مهبانگ باقی مانده‌اند و ستاره‌ها بیشتر آن را به عنصرهای سنگین‌تر تبدیل نکرده‌اند. به همین دلیل هیدروژن حدود ۷۵ درصد جرم ماده عادی جهان را می‌سازد.

  2. هیدروژن خطرناک است؟

    هیدروژن بسیار آتش‌گیر است و با هوا مخلوط انفجاری می‌سازد، اما سمی نیست. اگر در فضای بسته نشت کند و جرقه‌ای بزند، خطرآفرین می‌شود.

  3. هیدروژن در خورشید چه می‌کند؟

    هیدروژن در هستهٔ خورشید با همجوشی به هلیوم تبدیل می‌شود و انرژی خورشید از همین راه می‌آید. خورشید هر ثانیه صدها میلیون تن هیدروژن می‌سوزاند و هنوز برای میلیاردها سال ذخیره دارد.

منابع

  1. Hydrogen: Element information, properties and uses · Royal Society of Chemistry
  2. Isotope Basics · U.S. DOE / NIDC

آخرین بازبینی:

راهنما و مقاله

برای خواندن بیشتر

همه

فکت علمی

دانستنی‌ها

همهٔ فکت‌ها

اخبار نجوم

در خبرها

تصویر روز ناسا

در تصویرهای روز

همه

در چنین روزی

در تاریخ علم

در همان خبرها

مدخل‌هایی که با هیدروژن در یک خبر آمده‌اند.

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از هیدروژن گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین