دانشنامهفیزیک و شیمیمفهوم
هیدروژن Hydrogen
هیدروژن سبکترین و فراوانترین عنصر جهان با عدد اتمی ۱ و نماد H است؛ اتم معمولی آن فقط یک پروتون و یک الکترون دارد و ستارهها بیشتر از آن ساخته شدهاند.
نامهای دیگر: عنصر هیدروژن

مشخصات
| کاشف | هنری کاوندیش |
|---|---|
| زمان کشف | ۱۷۶۶ |
بر پایهٔ منابع بازبینیشدهٔ این مدخل.
هیدروژن سادهترین اتم طبیعت است. در دمای اتاق گازی بیرنگ، بیبو و بسیار سبک است که بهسختی در هوا نگه داشته میشود و بهسرعت به بالا میگریزد. نام آن از ریشهٔ یونانی «سازندهٔ آب» میآید، چون وقتی میسوزد آب پدید میآورد.
| ویژگی | مقدار |
|---|---|
| نماد | H |
| عدد اتمی | ۱ |
| جرم اتمی | حدود ۱٫۰۰۸ |
| نقطهٔ جوش | حدود ۲۰ کلوین (۲۵۳- درجهٔ سانتیگراد) |
| حالت در دمای اتاق | گاز |
## هیدروژن در جهان چه جایگاهی دارد؟
حدود سهچهارم جرم مادهای که میبینیم هیدروژن است. هستههای هیدروژن از دوران آغازین پس از مهبانگ باقی ماندهاند و اتمهای خنثی بسیار دیرتر شکل گرفتند (نگاه کنید به هستهزایی مهبانگی). امروز هم سوخت اصلی خورشید و بیشتر ستارههاست: در هستهٔ آنها هیدروژن در فرایند همجوشی هستهای به هلیوم تبدیل میشود و انرژی آزاد میکند. سیارههای غولپیکر مانند مشتری و زحل نیز عمدتاً هیدروژناند.
## هیدروژن روی زمین کجاست؟
روی زمین هیدروژن بهندرت آزاد پیدا میشود، چون زود با عنصرهای دیگر ترکیب میشود. بیشترین مقدار آن در آب و ترکیبهای آلی (مواد زنده، نفت و گاز) قفل شده است. هنری کاوندیش در سال ۱۷۶۶ آن را بهعنوان گازی جدا و قابل اشتعال شناساند و لاووازیه نامش را گذاشت.
## ایزوتوپها و کاربردها
هیدروژن سه ایزوتوپ طبیعی دارد: پروتیوم (بدون نوترون)، دوتریوم (یک نوترون) و تریتیوم (دو نوترون، پرتوزا). دوتریوم در آب سنگین و پژوهشهای همجوشی کاربرد دارد. از هیدروژن در ساخت آمونیاک و کود، پالایش نفت و بهعنوان سوخت موشکها استفاده میشود و پژوهش دربارهٔ آن بهعنوان سوخت پاک ادامه دارد. نقطهٔ ضعفش نگهداری دشوار است، چون مولکولش بسیار کوچک و گریزان است.
پرسشهای رایج
هیدروژن چرا فراوانترین عنصر جهان است؟
هستههای هیدروژن از دوران آغازین پس از مهبانگ باقی ماندهاند و ستارهها بیشتر آن را به عنصرهای سنگینتر تبدیل نکردهاند. به همین دلیل هیدروژن حدود ۷۵ درصد جرم ماده عادی جهان را میسازد.
هیدروژن خطرناک است؟
هیدروژن بسیار آتشگیر است و با هوا مخلوط انفجاری میسازد، اما سمی نیست. اگر در فضای بسته نشت کند و جرقهای بزند، خطرآفرین میشود.
هیدروژن در خورشید چه میکند؟
هیدروژن در هستهٔ خورشید با همجوشی به هلیوم تبدیل میشود و انرژی خورشید از همین راه میآید. خورشید هر ثانیه صدها میلیون تن هیدروژن میسوزاند و هنوز برای میلیاردها سال ذخیره دارد.
منابع
- Hydrogen: Element information, properties and uses · Royal Society of Chemistry
- Isotope Basics · U.S. DOE / NIDC
آخرین بازبینی:
راهنما و مقاله
برای خواندن بیشتر
- مقالهآیا ماشین آبسوز واقعاً میتواند فقط با آب حرکت کند؟برای سنجش ادعای ماشین آبسوز، مسیر آب کافی نیست؛ باید برق، سوخت و تغییر ذخیرهٔ باتری را دنبال کنیم و بدانیم چه گزارشی کاهش مصرف را واقعاً میسنجد.
- مقالهچطور خورشید را ببینیم، بدون اینکه به چشممان آسیب بزنیم؟برای رصد خورشید با چشم یا تلسکوپ چه فیلتری لازم است؟ چطور از اعتبار فروشنده مطمئن شویم و در نور سفید و هیدروژن آلفا چه جزئیاتی میبینیم؟
- راهنماچرا بعضی ستارهها آرام خاموش میشوند و بعضی منفجر؟دو ستاره ممکن است پایانهای بسیار متفاوتی داشته باشند. ببینیم جرم آغازین چگونه مصرف سوخت و سرنوشت آنها را تغییر میدهد و چرا همهٔ انفجارها هم یک سازوکار ندارند.
فکت علمی
دانستنیها
اخبار نجوم
در خبرها
- ۲۱ آبانشاید زمین آبش را در گرمای تولد ساخته باشد
- ۱۴ آبانهیدروژن کیهانی، راهنمای نقشهبرداری بزرگمقیاس عالم
- ۱۱ آبانهیدروژن سنگین، سرنخ زادگاه یخزدهٔ دنبالهدار اطلس
- ۱۰ آبانپایان عصر تاریک کیهانی؛ نقش اَبَرنواخترها زیر سؤال است
- ۴ آبانمخزن عظیم هیدروژن، بینور ستارهای آشکار
- ۲۶ مهرابر بیستارهای که شاید کهکشانی تاریک باشد
تصویر روز ناسا
در تصویرهای روز
در چنین روزی
در تاریخ علم
در همان خبرها
مدخلهایی که با هیدروژن در یک خبر آمدهاند.
پیوند به اینجا
مدخلهایی که در متنشان از هیدروژن گفتهاند.
ابرهای هیدروژنی M33۱۱ بهمن ۱۴۰۳
ابرهای هیدروژنی M33۲۱ مهر ۱۴۰۲






