دانشنامهپدیده
الکتریسیته ساکن Static electricity
الکتریسیتهٔ ساکن یا برق ساکن، انباشته شدن بار الکتریکی روی سطح یک جسم است که معمولاً از مالش یا تماس دو ماده پدید می‌آید و با جرقه یا چسبیدن اجسام سبک خود را نشان می‌دهد.
نام‌های دیگر: برق ساکن
وقتی دو ماده را به هم می‌مالیم، الکترون‌ها از یکی به دیگری می‌روند. ماده‌ای که الکترون می‌گیرد بار منفی و دیگری بار مثبت پیدا میکند. اگر جسم عایق باشد، این بار نمی‌تواند به آسانی بگریزد و روی سطح می‌ماند؛ به همین دلیل برق ساکن است و برخلاف جریان الکتریکی در جریان نیست. اصل کار با بار الکتریکی توضیح داده می‌شود: بارهای هم‌نام یکدیگر را می‌رانند و ناهم‌نام جذب می‌کنند.
چرا گاهی از لمس در یا لباس شوک می‌گیریم؟
در هوای خشک بدن هنگام راه رفتن روی فرش یا پوشیدن لباس پشمی بار جمع میکند. وقتی دستمان به فلز نزدیک می‌شود، بار ناگهان تخلیه می‌شود و جرقه و ضربه‌ای خفیف حس می‌کنیم. این کار با ولتاژ چند هزار ولتی رخ می‌دهد، اما چون مقدار بار بسیار اندک است، آسیبی نمی‌زند. در هوای مرطوب بار آسان‌تر از طریق رطوبت تخلیه می‌شود و پدیده کمتر دیده می‌شود.
نمونه‌های روزمره
- چسبیدن بادکنک مالیدهشده به دیوار
- بلند شدن موی سر نزدیک شانهٔ پلاستیکی
- چسبیدن لباس به بدن در خشک‌کن
- جرقه هنگام درآوردن ژاکت در تاریکی
رعد و برق هم نوعی برق ساکن است؟
بله، رعد و برق هم از همین جنس است. در ابر توفانی برخورد ذرات یخ و آب بار جدا میکند و اختلاف پتانسیل عظیمی میان ابر و زمین پدید می‌آید. وقتی از حد معینی بگذرد، هوا شکسته می‌شود و تخلیه شدید رخ می‌دهد؛ همان صاعقه. به همین دلیل برق‌گیر برای هدایت بار به زمین ساخته شده است.
کاربردها و خطرها
برق ساکن در دستگاه فتوکپی، چاپگر لیزری و رنگ‌پاشی الکترواستاتیک کاربرد دارد. در عوض در پمپ بنزین و کارخانه‌های حساس می‌تواند جرقه‌ای خطرناک بسازد، پس زمین کردن تجهیزات و پرهیز از ایجاد بار در این مکان‌ها اهمیت دارد.
پرسش‌های رایج
### الکتریسیتهٔ ساکن چیست؟
الکتریسیتهٔ ساکن انباشته شدن بار الکتریکی روی سطح یک جسم است. معمولاً از مالش دو ماده ایجاد می‌شود.
### چرا بادکنک به دیوار میچسبد؟
بادکنک مالیدهشده بار منفی پیدا میکند و در دیوار بارهای مثبت را به سمت خود میکشد. نیروی جذب میان این بارها بادکنک را روی دیوار نگه میدارد.
### چطور برق ساکن را کم کنیم؟
با مرطوب کردن هوای اتاق، پوشیدن پارچههای طبیعی مثل پنبه و لمس کردن جسم فلزی زمینشده پیش از دست زدن به وسایل میتوان آن را کم کرد.
### آیا برق ساکن کشنده است؟
برق ساکن روزمره کشنده نیست، چون بار و جریانش بسیار کم است. صاعقه نمونهٔ بسیار شدید آن است و خطرناک است.