آذرخش Lightning

آذرخش یا صاعقه از دیرباز انسان را متحیر کرده است. جریان یک آذرخش معمولی ده‌ها هزار آمپر است و کانال هوای آن را در کسری از ثانیه تا حدود ۳۰ هزار درجهٔ سانتی‌گراد گرم می‌کند، چندین برابر دمای سطح خورشید. این گرمای ناگهانی هوا را منبسط می‌کند و موج صوتی «تندر» را می‌سازد.

آذرخش چگونه پدید می‌آید؟

در ابرهای تندری، برخورد بلورهای یخ و ذرات آب باعث جدا شدن بار الکتریکی می‌شود: بخش بالایی ابر بار مثبت و بخش میانی و پایینی بار منفی می‌گیرد. وقتی اختلاف پتانسیل بین ابر و زمین به حدی برسد که هوا دیگر عایق نباشد، مجرایی یونیده («پیشرو») به سمت زمین می‌رود و تخلیهٔ اصلی روشن را به دنبال دارد. بدین ترتیب انرژی انباشته با نیروی الکترومغناطیس آزاد می‌شود.

چرا اول برق را می‌بینیم و بعد صدا؟

نور با سرعت حدود ۳۰۰ هزار کیلومتر بر ثانیه می‌رسد (سرعت نور)، در حالی که صدا در هوا فقط حدود ۳۴۳ متر بر ثانیه می‌رود. اگر فاصلهٔ برق تا تندر را بر حسب ثانیه بشمارید و بر ۳ تقسیم کنید، فاصله‌ای تقریبی به کیلومتر می‌دهد.

انواع آذرخش

• ابر به زمین (خطرناک‌ترین).
• درون ابر یا ابر به ابر.
• پدیده‌های بالای ابر مانند جت‌های آبی و «اسپرایت» که در ارتفاع بالاتر در جو دیده می‌شوند.

آذرخش در سیارات دیگر

آذرخش در مشتری و زحل هم دیده شده و با فضاپیماهایی چون ژونو ثبت شده است؛ برای ونوس هم شواهد بحث‌برانگیزی گزارش شده است.

ایمنی در برابر آذرخش

هنگام رعدوبرق به ساختمان یا خودرو بسته پناه ببرید، از زیر درخت تنها و فضای باز بپرهیزید و از آب و وسایل برقی دوری کنید.

پرسش‌های رایج

### آذرخش چگونه ساخته می‌شود؟
با جدا شدن بارهای الکتریکی در ابر و تخلیهٔ ناگهانی آن‌ها میان ابر و زمین یا درون ابر.

### آذرخش چقدر داغ است؟
کانال آن تا حدود ۳۰ هزار درجهٔ سانتی‌گراد می‌رسد.

### چرا اول برق و بعد رعد را می‌شنویم؟
چون سرعت نور بسیار بیشتر از سرعت صوت است.

### آیا آذرخش دو بار به یک جا می‌خورد؟
بله. بلندی‌ها مانند آسمان‌خراش‌ها در یک سال چندین بار آذرخش می‌خورند.