رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهزمینپدیده

آذرخش Lightning

آذرخش تخلیهٔ الکتریکی ناگهانی و بسیار پرانرژی در جو است، معمولاً میان ابر و زمین یا درون ابر، که با نوری درخشان و صدای تندر همراه می‌شود.

نام‌های دیگر: رعد و برق، صاعقه

آذرخش
Mathias Krumbholz / Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0 · منبع تصویر

آذرخش یا صاعقه از دیرباز انسان را متحیر کرده است. جریان یک آذرخش معمولی ده‌ها هزار آمپر است و کانال هوای آن را در کسری از ثانیه تا حدود ۳۰ هزار درجهٔ سانتی‌گراد گرم می‌کند، چندین برابر دمای سطح خورشید. این گرمای ناگهانی هوا را منبسط می‌کند و موج صوتی «تندر» را می‌سازد.

آذرخش چگونه پدید می‌آید؟

در ابرهای تندری، برخورد بلورهای یخ و ذرات آب باعث جدا شدن بار الکتریکی می‌شود: بخش بالایی ابر بار مثبت و بخش میانی و پایینی بار منفی می‌گیرد. وقتی اختلاف پتانسیل بین ابر و زمین به حدی برسد که هوا دیگر عایق نباشد، مجرایی یونیده («پیشرو») به سمت زمین می‌رود و تخلیهٔ اصلی روشن را به دنبال دارد. بدین ترتیب انرژی انباشته با نیروی الکترومغناطیس آزاد می‌شود.

چرا اول برق را می‌بینیم و بعد صدا؟

نور با سرعت حدود ۳۰۰ هزار کیلومتر بر ثانیه می‌رسد (سرعت نور)، در حالی که صدا در هوای حدود ۲۰ درجهٔ سانتی‌گراد حدود ۳۴۳ متر بر ثانیه می‌رود. اگر فاصلهٔ برق تا تندر را بر حسب ثانیه بشمارید و بر ۳ تقسیم کنید، فاصله‌ای تقریبی به کیلومتر می‌دهد؛ این تخمین مجوز امن ماندن در فضای باز نیست و با شنیدن تندر باید پناه گرفت.

انواع آذرخش

  • ابر به زمین (خطرناک‌ترین).
  • درون ابر یا ابر به ابر.
  • پدیده‌های بالای ابر مانند جت‌های آبی و «اسپرایت» که در ارتفاع بالاتر در جو دیده می‌شوند.

آذرخش در سیارات دیگر

آذرخش در مشتری و زحل هم دیده شده و با فضاپیماهایی چون ژونو ثبت شده است؛ برای ونوس هم شواهد بحث‌برانگیزی گزارش شده است.

ایمنی در برابر آذرخش

هنگام رعدوبرق به ساختمان امن یا خودروی دارای سقف و بدنهٔ فلزی، کابین بسته و شیشه‌های بالاکشیده پناه ببرید؛ خودروهای روباز یا با بدنهٔ غیرفلزی حفاظت مناسبی ندارند. سپس از زیر درخت تنها و فضای باز بپرهیزید و از آب و وسایل برقی دوری کنید.

پرسش‌های رایج

  1. آذرخش چگونه ساخته می‌شود؟

    با جدا شدن بارهای الکتریکی در ابر و تخلیهٔ ناگهانی آن‌ها میان ابر و زمین یا درون ابر.

  2. آذرخش چقدر داغ است؟

    کانال آن تا حدود ۳۰ هزار درجهٔ سانتی‌گراد می‌رسد.

  3. چرا اول برق و بعد رعد را می‌شنویم؟

    چون سرعت نور بسیار بیشتر از سرعت صوت است.

  4. آیا آذرخش دو بار به یک جا می‌خورد؟

    بله. بلندی‌ها مانند آسمان‌خراش‌ها در یک سال چندین بار آذرخش می‌خورند.

منابع

  1. How Hot Is Lightning? · NOAA National Weather Service
  2. Lightning and Cars · NOAA National Weather Service

آخرین بازبینی:

راهنما و مقاله

برای خواندن بیشتر

همه

تصویر روز ناسا

در تصویرهای روز

همه

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از آذرخش گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین