رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهفیزیک و شیمیمفهوم

جریان الکتریکی Electric current

جریان الکتریکی شارش منظم بار الکتریکی است که با آمپر سنجیده می‌شود؛ در سیم‌های فلزی از حرکت الکترون‌ها پدید می‌آید و در محلول‌ها از حرکت یون‌ها.

نام‌های دیگر: آمپر

جریان الکتریکی
Victor Blacus / Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0 · منبع تصویر

وقتی کلید چراغ را می‌زنید، بارهای الکتریکی در سیم‌ها به جریان می‌افتند و لامپ روشن می‌شود. این شارش بار همان جریان الکتریکی است و پایهٔ تقریباً همهٔ فناوری امروز.

جریان الکتریکی چیست؟

جریان الکتریکی (I) مقدار باری است که در هر ثانیه از سطح مقطع یک رسانا می‌گذرد:

I = \frac{\Delta q}{\Delta t}

یکای آن آمپر (A) است؛ یک آمپر یعنی یک کولن در ثانیه. برای برقراری جریان به رسانا و منبعی نیاز است که اختلاف پتانسیل (ولتاژ) ایجاد کند. حامل‌های بار در فلزها الکترون‌اند و در محلول‌ها یون‌ها و در پلاسما الکترون‌های آزاد و یون‌ها.

جهت جریان

قرارداد جهت جریان از قطب مثبت به قطب منفی است، یعنی جهت حرکت بارهای مثبت. این قرارداد پیش از کشف الکترون انتخاب شد. در فلزها الکترون‌ها در جهت مخالف می‌روند، ولی محاسبات با همان قرارداد درست از آب درمی‌آید.

جریان مستقیم و متناوب

  • جریان مستقیم (DC): جهت ثابت، مثل باتری و پنل خورشیدی.
  • جریان متناوب (AC): جهت به‌طور متناوب عوض می‌شود. برق شهری در ایران ۵۰ هرتز و ۲۲۰ ولت است.

رابطهٔ جریان با ولتاژ و مقاومت در قانون اهم آمده است و مسیر بسته‌ای که جریان در آن می‌چرخد، مدار الکتریکی نام دارد.

اثرهای جریان

جریان سه اثر آشکار دارد: گرمایی (بخاری و المنت)، مغناطیسی (هر جریان میدان مغناطیسی می‌سازد و الکترومغناطیس پایه همین است) و شیمیایی (آبکاری و باتری‌ها). در ابررساناها جریان بدون مقاومت می‌گذرد. در نجوم هم جریان‌های عظیم در مغناطیس‌کره و شفق رخ می‌دهد.

ایمنی

جریانی حدود چند ده میلی‌آمپر که از بدن بگذرد، خطرناک است و می‌تواند به قلب آسیب بزند. به همین دلیل ولتاژ بالا و تماس با سیم‌های برق خطرناک است و باید ایمنی را جدی گرفت.

پرسش‌های رایج

  1. جریان الکتریکی چیست؟

    جریان الکتریکی شارش منظم بار الکتریکی در یک رساناست و با آمپر سنجیده می‌شود.

  2. جهت قراردادی جریان چیست؟

    جهت قراردادی جریان از قطب مثبت به قطب منفی است، یعنی در خلاف جهت حرکت الکترون‌ها.

  3. تفاوت جریان AC و DC چیست؟

    در DC جهت جریان ثابت است (مثل باتری) و در AC جهت به‌طور متناوب تغییر می‌کند (مثل برق شهری).

  4. یک آمپر یعنی چه؟

    یک آمپر یعنی عبور یک کولن بار الکتریکی در هر ثانیه از مقطع رسانا.

منابع

  1. About Plasmas and Fusion · Princeton Plasma Physics Laboratory
  2. Electrical Safety: Safety and Health for Electrical Trades · CDC / NIOSH

آخرین بازبینی:

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از جریان الکتریکی گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین