جریان الکتریکی Electric current

وقتی کلید چراغ را می‌زنید، بارهای الکتریکی در سیم‌ها به جریان می‌افتند و لامپ روشن می‌شود. این شارش بار همان جریان الکتریکی است و پایهٔ تقریباً همهٔ فناوری امروز.

جریان الکتریکی چیست؟

جریان الکتریکی (I) مقدار باری است که در هر ثانیه از سطح مقطع یک رسانا می‌گذرد:

یکای آن آمپر (A) است؛ یک آمپر یعنی یک کولن در ثانیه. برای برقراری جریان به رسانا و منبعی نیاز است که اختلاف پتانسیل (ولتاژ) ایجاد کند. حامل‌های بار در فلزها الکترون‌اند و در محلول‌ها و پلاسما یون‌ها.

جهت جریان

قرارداد جهت جریان از قطب مثبت به قطب منفی است، یعنی جهت حرکت بارهای مثبت. این قرارداد پیش از کشف الکترون انتخاب شد. در فلزها الکترون‌ها در جهت مخالف می‌روند، ولی محاسبات با همان قرارداد درست از آب درمی‌آید.

جریان مستقیم و متناوب

• جریان مستقیم (DC): جهت ثابت، مثل باتری و پنل خورشیدی.
• جریان متناوب (AC): جهت به‌طور متناوب عوض می‌شود. برق شهری در ایران ۵۰ هرتز و ۲۲۰ ولت است.

رابطهٔ جریان با ولتاژ و مقاومت در قانون اهم آمده است و مسیر بسته‌ای که جریان در آن می‌چرخد، مدار الکتریکی نام دارد.

اثرهای جریان

جریان سه اثر آشکار دارد: گرمایی (بخاری و المنت)، مغناطیسی (هر جریان میدان مغناطیسی می‌سازد و الکترومغناطیس پایه همین است) و شیمیایی (آبکاری و باتری‌ها). در ابررساناها جریان بدون مقاومت می‌گذرد. در نجوم هم جریان‌های عظیم در مغناطیس‌کره و شفق رخ می‌دهد.

ایمنی

جریانی حدود چند ده میلی‌آمپر که از بدن بگذرد، خطرناک است و می‌تواند به قلب آسیب بزند. به همین دلیل ولتاژ بالا و تماس با سیم‌های برق خطرناک است و باید ایمنی را جدی گرفت.

پرسش‌های رایج

### جریان الکتریکی چیست؟
جریان الکتریکی شارش منظم بار الکتریکی در یک رساناست و با آمپر سنجیده می‌شود.

### جهت قراردادی جریان چیست؟
جهت قراردادی جریان از قطب مثبت به قطب منفی است، یعنی در خلاف جهت حرکت الکترون‌ها.

### تفاوت جریان AC و DC چیست؟
در DC جهت جریان ثابت است (مثل باتری) و در AC جهت به‌طور متناوب تغییر می‌کند (مثل برق شهری).

### یک آمپر یعنی چه؟
یک آمپر یعنی عبور یک کولن بار الکتریکی در هر ثانیه از مقطع رسانا.