دانشنامهرویداد
رویداد تونگوسکا Tunguska event
رویداد تونگوسکا انفجار عظیمی در جو بالای سیبری در ۳۰ ژوئن ۱۹۰۸ بود که حدود ۲۰۰۰ کیلومتر مربع جنگل را خواباند و احتمالاً از ورود تکه‌ای از سیارک یا دنباله‌دار به جو ناشی شد.
در صبح ۳۰ ژوئن ۱۹۰۸ (۱۷ ژوئن سال‌شمار روسی) آسمان بالای حوضهٔ رود تونگوسکای سنگی در سیبری مرکزی روشن شد و انفجاری شنیده شد که موج آن در جاهای دور هم ثبت شد. این بزرگ‌ترین برخورد یا انفجار کیهانی در تاریخ مکتوب بر زمین است، هرچند هیچ دهانهٔ برخوردی از آن به جا نماند.
در تونگوسکا چه رخ داد؟
شاهدان محلی از گوی آتشینی روشن گفتند که از آسمان گذشت. سپس انفجاری در ارتفاعی حدود ۵ تا ۱۰ کیلومتری سطح زمین رخ داد. موج انفجار حدود ۸۰ میلیون درخت را در گستره‌ای نزدیک به ۲۰۰۰ کیلومتر مربع خواباند. برآوردها انرژی آن را از چند مگاتن تا حدود ۱۵ مگاتن تیانتی تخمین می‌زنند، که از چند صد تا حدود هزار برابر بمب هیروشیما (حدود ۱۵ کیلوتن) است. تا هفته‌ها شب‌های اروپا و آسیا به‌خاطر غبار بالا در جو روشن مانده بود.
چرا دهانه‌ای نیست؟
نخستین کاوش علمی را لئونید کولیک در سال ۱۹۲۷ انجام داد. او به‌جای دهانه، درختان خوابیده‌شده در الگویی پروانه‌مانند و درخت‌های ایستادهٔ بی‌شاخه را در مرکز دید. دلیل آن است که جرم برخوردکننده پیش از رسیدن به زمین در جو متلاشی شد و انفجار هوایی رخ داد. این وضعیت را «انفجار هوایی» می‌نامند و گلوله‌های ریز مذاب یافت‌شده در خاک هم با آن می‌خواند.
جرم برخوردکننده چه بود؟
بیشتر پژوهشگران بر این باورند که جرم تکه‌ای سنگی از یک سیارک به قطر حدود ۵۰ تا ۶۰ متر بوده است. برخی فرضیه‌ها از دنباله‌دار یا هسته‌ای یخی سخن می‌گویند. پدیده‌ای مشابه ولی کوچک‌تر در سال ۲۰۱۳ در چلیابینسک رخ داد. دانشمندان امروز اجرام نزدیک به زمین را رصد می‌کنند تا اگر رویدادی مشابه در راه باشد از پیش بدانند.
پرسش‌های رایج
### رویداد تونگوسکا کی و کجا رخ داد؟
رویداد تونگوسکا در ۳۰ ژوئن ۱۹۰۸ بالای منطقهای دورافتاده در سیبری مرکزی نزدیک رود تونگوسکای سنگی رخ داد.
### چرا در تونگوسکا دهانهٔ برخورد وجود ندارد؟
جرم برخوردکننده در جو منفجر شد و به زمین نرسید، پس تنها موج انفجار درختان را خواباند و دهانه‌ای شکل نگرفت.
### انفجار تونگوسکا چقدر قوی بود؟
برآوردها انفجار تونگوسکا را چند تا حدود ۱۵ مگاتن تیانتی میدانند، یعنی صدها برابر بمب هیروشیما.
### آیا ممکن است رویداد تونگوسکا دوباره رخ دهد؟
بله، چنین انفجارهایی از سیارکهای چند ده متری بهطور میانگین احتمالاً هر چند صد تا هزار سال یک بار رخ میدهند، و رصدهای نجومی برای یافتن آنها از پیش ادامه دارد.