رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهمنظومهٔ شمسیمفهوم

سیارک Asteroid

سیارک جرمی کوچک و عمدتاً سنگی یا فلزی در مدار خورشید است؛ بیشتر سیارک‌ها در کمربند میان مریخ و مشتری‌اند و بازماندهٔ فرایند تشکیل سیاره‌ها به شمار می‌آیند.

نام‌های دیگر: سیارک‌ها

سیارک کشیده و نامنظم ایدا با سطحی پوشیده از دهانه‌های برخوردی
NASA/JPL / Wikimedia Commons · Public domain · منبع تصویر

خبر می‌گوید «سیارکی از نزدیکی زمین می‌گذرد». آیا باید دنبال تلسکوپ بگردید یا نگران برخورد باشید؟ خود واژهٔ «نزدیک» جواب هیچ‌کدام را نمی‌دهد. برای رصد، روشنایی و جای جرم در آسمان مهم است؛ برای خطر، مدار و عدم قطعیت اندازه‌گیری‌ها. سیارک‌ها (Asteroids) هم مواد اولیهٔ تاریخ منظومهٔ شمسی را نگه داشته‌اند و هم به ما یاد می‌دهند خبرهای فضایی را دقیق‌تر بخوانیم.

به‌طور خلاصه

سیارک‌ها بازماندهٔ شکل‌گیری منظومهٔ شمسی‌اند و بیشترشان در کمربند میان مریخ و مشتری می‌گردند. ترکیب، اندازه و ساختمان آن‌ها یکسان نیست و هرکدام الزاماً سنگی یکپارچه نیستند. سیارک جسم است؛ شهاب نورِ پدیدهٔ ورود به جو و شهاب‌سنگ ماده‌ای است که از این عبور به سطح زمین می‌رسد. نزدیک زمین بودن یا قرارگرفتن در گروه «بالقوه خطرناک»، به‌تنهایی پیش‌بینی برخورد نیست.

سیارک، شهاب‌واره و شهاب‌سنگ چه فرقی دارند؟

سیارک و شهاب‌واره جسم‌هایی در فضا هستند، شهاب پدیده‌ای در جو است و شهاب‌سنگ مادهٔ فضاییِ رسیده به سطح زمین. این تمایز ساده جلو بسیاری از سوءتفاهم‌ها را می‌گیرد: رگهٔ روشنِ چندلحظه‌ای در آسمان، خودِ یک سنگ نیست؛ نور پدیده‌ای است که هنگام ورود ماده به جو رخ می‌دهد. ستاره هم از آسمان کنده نشده است.

واژهبه چه اشاره دارد؟
سیارکجرمی کوچک، عمدتاً سنگی یا فلزی، در مدار خورشید
شهاب‌وارهقطعه‌ای کوچک‌تر از مادهٔ طبیعی در فضا؛ گاهی حاصل برخورد یا جداشدن از جرم بزرگ‌تر
شهابپدیدهٔ نورانی ناشی از ورود سریع ماده به جو
شهاب‌سنگبخشی از مادهٔ فضایی که از عبور در جو جان سالم به در برده و به سطح رسیده است

مرز اندازه‌ای سیارک و شهاب‌واره را نباید دیواری طبیعی تصور کرد. طبیعت مجموعه‌ای پیوسته از غبار تا اجرام بزرگ‌تر دارد؛ نام‌گذاری برای گفت‌وگوی دقیق‌تر است. از آن طرف، هر شهاب‌واره‌ای هم باقی‌ماندهٔ یک سیارک نیست. دنباله‌دارها غبار و قطعه آزاد می‌کنند و بسیاری از بارش‌های شهابی از همین مواد پدید می‌آیند. میان شهاب‌سنگ‌های بررسی‌شده نیز نمونه‌هایی از ماه و مریخ داریم؛ پس «همهٔ شهاب‌سنگ‌ها از سیارک آمده‌اند» درست نیست.

دنباله‌دار معمولاً یخ و مواد فرّار بیشتری دارد. با گرم‌شدن در نزدیکی خورشید، آزادشدن گاز و غبار می‌تواند پیرامون هستهٔ آن گیسو و دنباله بسازد. این تفاوت برای شروع مفید است، ولی دو جعبهٔ کاملاً جدا با برچسب «فقط سنگ» و «فقط یخ» نسازید. ترکیب و فعالیت اجرام کوچک متنوع است؛ نداشتن دنباله در یک عکس هم به‌تنهایی برای تعیین ماهیت جرم کافی نیست.

آیا سیارک‌ها تکه‌های یک سیارهٔ منفجرشده‌اند؟

سیارک‌ها در اصل بازماندهٔ فرایند تشکیل سیاره‌ها هستند، نه شواهد انفجار یک سیارهٔ کامل میان مریخ و مشتری. حدود ۴٫۶ میلیارد سال پیش، مواد منظومهٔ شمسی به هم می‌پیوستند و اجرام بزرگ‌تری می‌ساختند. در ناحیهٔ کمربند، اثر گرانشی مشتری رشد آرام و پیوسته را مختل کرد و برخوردها بخشی از اجرام را شکستند. بنابراین بعضی سیارک‌های امروز قطعات برخوردهای قدیمی‌اند، اما این با داستانِ یک سیارهٔ گم‌شده تفاوت دارد.

سیارک کشیده و نامنظم ایدا با سطحی پوشیده از دهانه‌های برخوردی
سیارک کشیده و نامنظم ایدا با سطحی پوشیده از دهانه‌های برخوردی NASA/JPL / Wikimedia Commons · Public domain

ایدا نمونه‌ای از سیارک‌های نامنظم است؛ شکل آن را نمی‌توان به همهٔ سیارک‌ها تعمیم داد. تصویر: NASA/JPL؛ مالکیت عمومی.

سیارکی که می‌بینیم ممکن است بارها برخورد را از سر گذرانده باشد. پس «بازماندهٔ آغاز منظومه» الزاماً به معنای جسمی دست‌نخورده و بی‌تغییر نیست. بعضی مواد قدیمی را حفظ کرده‌اند، بعضی گرم شده‌اند و ساختمان درونی‌شان تغییر کرده است. خواندن تاریخ آن‌ها بیشتر شبیه بررسی سنگ‌های زمین است: سن مواد، سن سطح و زمان یک برخورد لزوماً یک چیز نیستند.

بیشتر سیارک‌ها شکل نامنظم دارند؛ گرانش ضعیفشان هر برآمدگی را صاف نمی‌کند. بااین‌حال، نامنظم‌بودن شرط مطلق سیارک نیست و نمونه‌های تقریباً گرد هم داریم. اندازه و گذشتهٔ هر جسم مهم است. نام یک ردهٔ آسمانی، شکل قالبی برای تمام اعضایش تعیین نمی‌کند.

سیارک‌ها کجا هستند و چند تا هستند؟

بیشتر سیارک‌های شناخته‌شده در کمربند سیارک‌ها، میان مدار مریخ و مشتری، قرار دارند؛ اما این تنها جای سیارک‌ها نیست. در همان کمربند هم جسم‌ها مدارهای جداگانه دارند. واژهٔ «کمربند» را مانند یک نوار جامد دور خورشید تصور نکنید؛ نام ناحیه‌ای از فضا و جمعیت اجرام آن است.

تروجان‌ها گروه دیگری‌اند: آن‌ها مدار یک سیاره را شریک می‌شوند و نزدیک دو ناحیهٔ ویژهٔ آن مدار، به نام نقاط لاگرانژ، تجمع دارند. بنابراین برای هم‌مداربودن لازم نیست درست کنار سیاره حرکت کنند. جای سیارک در منظومه فقط یک نشانی نیست؛ نیروهای گرانشی می‌توانند در طول زمان مدارها را تغییر دهند و برخی اجرام را به ناحیه‌های دیگری ببرند.

«جرم نزدیک به زمین» هم یک گروه مداری است. طبق تعریف مرکز مطالعات اجرام نزدیک زمین، حضیضِ مدار چنین جرمی، یعنی کمترین فاصله‌اش از خورشید، کمتر از ۱٫۳ واحد نجومی است. واحد نجومی تقریباً فاصلهٔ میانگین زمین تا خورشید است. این تعریف نمی‌گوید جرم همین حالا کنار زمین است و شامل دنباله‌دارها هم می‌شود، هرچند بیشتر اعضای شناخته‌شدهٔ این گروه سیارک‌اند. در همین تعریف عملیاتی، دنباله‌دارهای نزدیک به زمین به کوتاه‌دوره‌ها با دورهٔ مداری کمتر از ۲۰۰ سال محدودند؛ این قیدِ دوره به سیارک‌ها اعمال نمی‌شود.

برای تعداد نیز باید پرسید «کشف‌شده» یا «برآوردشده»؟ صفحهٔ ناسا که در پژوهش ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶ بررسی شد، جمعیت سیارک‌های کمربند با قطر بیش از یک کیلومتر را بین ۱٫۱ تا ۱٫۹ میلیون برآورد می‌کند. این عدد فهرستِ اجرامِ تک‌تک شناسایی‌شده نیست. شمار کشف‌ها با رصدهای تازه تغییر می‌کند؛ نقل عددی بی‌تاریخ به‌عنوان شمار قطعی همهٔ سیارک‌ها، دو پرسش متفاوت را با هم مخلوط می‌کند.

سنگی یا فلزی؛ از نور چه می‌فهمیم؟

نور بازتابیدهٔ سیارک نشانه‌هایی از جنس سطح می‌دهد، اما برچسب ترکیب، آزمایش شیمیاییِ همهٔ جسم نیست. اخترشناسان روشنایی و طیف را بررسی می‌کنند؛ طیف نشان می‌دهد ماده در طول موج‌های مختلف چگونه نور را بازمی‌تاباند یا جذب می‌کند. از این سرنخ‌ها می‌توان گروه‌هایی ساخت و هدف مناسب کاوش را انتخاب کرد.

در تقسیم سادهٔ آموزشی، سه گروه C، S و M را زیاد می‌بینید. گروه C معمولاً تیره است و با مواد کربن‌دار و کانی‌های سیلیکاتی ارتباط دارد. گروه S سنگی است و سیلیکات‌ها و آهن‌ـ‌نیکل در آن مطرح‌اند. گروه M ویژگی‌های فلزی دارد. این سه حرف خلاصه‌اند، نه برچسب درصد خلوص: از دیدن M نباید نتیجه گرفت که جرم، شمشی همگن از آهن است؛ تیرگی هم به‌تنهایی اندازهٔ کربن را تعیین نمی‌کند.

موزاییک سطح دهانه‌دار وستا با ساختار کلی گرد و ناهمواری‌های گسترده
موزاییک سطح دهانه‌دار وستا با ساختار کلی گرد و ناهمواری‌های گسترده NASA/JPL-Caltech/UCAL/MPS/DLR/IDA / Wikimedia Commons · Public domain

وستا نمونه‌ای از یک سیارک بزرگ است؛ سطح دهانه‌دار و شکل کلی آن با ایدای کشیده فرق دارد. تصویر: NASA/JPL-Caltech/UCAL/MPS/DLR/IDA؛ مالکیت عمومی.

ظاهر و ساختمان درونی نیز یک پرسش نیستند. جسمی ممکن است از قطعه‌هایی تشکیل شده باشد که گرانش کنار هم نگهشان داشته است؛ در مقابل، بعضی اجرام گذشتهٔ گرم‌تر و لایه‌بندی درونی داشته‌اند. برای شناخت این تفاوت‌ها، عکسِ زیبای سطح کافی نیست. پاسخ به فشار، چرخش یا برخورد به پیوند میان قطعات و فضای خالی درون جسم هم بستگی دارد. همین‌جاست که اندازه‌گیری نزدیک و نمونه‌برداری ارزش پیدا می‌کند.

چرا از سیارک نمونه به زمین می‌آورند؟

نمونهٔ بازگردانده‌شده اجازه می‌دهد مواد یک سیارک مشخص را با ابزارهای آزمایشگاهی بررسی کنیم و نتیجه را با مشاهدات فضاپیما بسنجیم. طیف، سرنخ می‌دهد؛ آزمایش دانه‌های واقعی می‌تواند نوع کانی‌ها و ویژگی‌های مواد را دقیق‌تر روشن کند. همچنین معلوم است نمونه از کدام جرم و با چه مأموریتی آمده؛ چنین زمینه‌ای برای تفسیر نتیجه اهمیت دارد.

اوزیریس-رکس (OSIRIS-REx) نمونهٔ سیارک بنو را در ۲۴ سپتامبر ۲۰۲۳ به زمین رساند. ناسا در ۱۵ فوریهٔ ۲۰۲۴ جرم کل نمونهٔ بازگردانده‌شده را ۱۲۱٫۶ گرم اعلام کرد. این دو تاریخ یکی نیستند: اولی روز بازگشت است و دومی زمان اعلام اندازه‌گیری جرم. چند دانهٔ کوچک می‌توانند پرسش‌های علمی بزرگی بسازند؛ ارزش نمونه را با وزن یک سنگ تزئینی نمی‌سنجند.

شهاب‌سنگ‌ها هم راهی برای مطالعهٔ مواد فضایی‌اند، ولی عبور از جو و ماندن روی زمین بخشی از تاریخ آن‌هاست. نمونهٔ مأموریت و شهاب‌سنگ، هرکدام زمینه و محدودیت خود را دارند. از نتیجهٔ بنو هم نمی‌توان ترکیب تمام سیارک‌ها را استخراج کرد؛ برای شناخت تنوع، باید نمونه‌ها و اندازه‌گیری‌های چند جرم را کنار هم گذاشت.

سرس مثال دیگری از اهمیت تفاوت اعضای کمربند است. این بزرگ‌ترین جرم کمربند، مدت‌ها سیارک نامیده می‌شد و اکنون سیارهٔ کوتوله رده‌بندی می‌شود. پس پاسخ به «بزرگ‌ترین سیارک چیست؟» به دامنهٔ نام‌گذاری هم وابسته است. سرس با عوض‌شدن رده‌اش از کمربند بیرون نرفته است و ویژگی‌هایش نیز مشخصات عمومیِ تمام اجرام آن ناحیه نیست.

نزدیک زمین بودن چقدر خطر دارد؟

نزدیک زمین بودن به‌تنهایی به معنای خطر برخورد نیست؛ برای سنجش خطر باید مدار، اندازه و عدم قطعیت را کنار هم دید. دو مسیر ممکن است به هم نزدیک شوند، اما برخورد زمانی رخ می‌دهد که دو جسم هم‌زمان به یک جای فضا برسند. عنوانی که تنها از «نزدیکی» می‌گوید، بخش تعیین‌کنندهٔ مسئله را نگفته است.

اصطلاح «سیارک بالقوه خطرناک» یک غربال اولیه است. تعریف عملیاتی مرکز مطالعات اجرام نزدیک زمین، کمترین فاصلهٔ میان دو مدار را حداکثر ۰٫۰۵ واحد نجومی و قدر مطلق سیارک را حداکثر ۲۲ در نظر می‌گیرد. کمترین فاصلهٔ مدارها، فاصلهٔ واقعی جرم و زمین در یک روز معین نیست. قدر مطلق نیز روشنایی جسم در هندسه‌ای استاندارد است؛ تبدیلش به قطر، به میزان بازتابندگی سطح وابسته است. به همین دلیل، تعبیر رایجِ «حدود ۱۴۰ متر یا بزرگ‌تر» یک تقریب اندازه‌ای است، نه اندازه‌گیری قطعی هر عضو گروه.

سامانهٔ پایش برخورد سنتری (Sentry) با مدارهای ممکنِ سازگار با رصدها، برخوردهای احتمالی آینده را جست‌وجو می‌کند. وقتی رصدها کم‌اند، جای آیندهٔ جسم دقیق نیست. دادهٔ تازه این محدوده را کوچک‌تر می‌کند و ممکن است احتمال یک برخورد پیشنهادی را حذف کند. تغییر یک احتمال به‌تنهایی خبر بد یا خوب نیست؛ باید دید اطلاعات مداری چگونه بهتر شده‌اند. عدد احتمال بدون تاریخ و زمانِ برخوردِ مورد بررسی، معنای کاملی ندارد.

برای خواندن خبر یک سیارک، این چهار مورد را پیدا کنید:

  1. نام یا شناسهٔ دقیق جرم؛ خبر واقعاً دربارهٔ کدام سیارک است؟
  2. فاصله و زمان گذر؛ آیا فاصلهٔ خود اجرام است یا فاصلهٔ مدارها؟
  3. منبع احتمال برخورد و تاریخ به‌روزرسانی آن؛ خبر کهنه بازنشر نشده باشد.
  4. اندازهٔ برآوردی و دامنهٔ عدم قطعیت؛ تشبیه به ساختمان جای یکای طول را نگیرد.

آیا می‌توان کاری هم کرد؟ آزمایش دارت (DART) در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۲ به دیمورفوس، قمر سیارک دیدیموس، برخورد کرد و مدار آن را حول دیدیموس تغییر داد. این سامانه تهدیدی برای زمین نبود. دارت امکانِ تغییر حرکت با ضربه را در یک مورد واقعی آزمود؛ نتیجه‌اش تضمین نمی‌کند که هر سیارکی را در هر زمان می‌توان منحرف کرد. شناخت زودهنگام مدار و ویژگی‌های جسم، بخشی از خودِ دفاع سیاره‌ای است.

از ایران چگونه برای دیدن سیارک برنامه بریزیم؟

برای برنامه‌ریزی رصد از ایران باید یک سیارک مشخص، زمان مشخص و محل رصد را انتخاب کنید؛ «دیدن سیارک‌ها» ساعت عمومی ندارد. نزدیک‌گذربودن هم به‌تنهایی هدف مناسبی برای ابزار شما نمی‌سازد. این بخش راه برنامه‌ریزی است و فهرست اجرام قابل مشاهدهٔ امشب نیست.

سامانهٔ هورایزنز (Horizons) در آزمایشگاه پیشرانش جت می‌تواند جدول رصدگر بسازد. در آن، نام یا شناسهٔ جرم، مکان رصدگر و بازهٔ زمان را تعیین می‌کنید و سپس کمیت‌های مورد نیاز را می‌گیرید. برای تهران یا شهر دیگری، محل درست را انتخاب کنید یا مختصات جغرافیایی محل را بدهید. زمان و مقیاس زمانی خروجی را هم بخوانید؛ ساعت جهانی را به جای ساعت محلی وارد دفتر رصد نکنید.

قدم بعد، سنجیدن جای جرم نسبت به افق و تاریکی آسمان و بررسی روشنایی پیش‌بینی‌شده است. این اطلاعات را با امکانات ابزار و وضعیت محل خود مقایسه کنید. اگر هنوز معلوم نیست هدف از محل شما بالای افق است یا نه، خرید ابزار یا رفتن به کویر مسئله را حل نمی‌کند. نخست معلوم کنید کجا و چه زمانی باید دنبال چه چیزی بگردید.

پرسش‌های رایج

  1. سیارک چیست؟

    سیارک جرمی کوچک و عمدتاً سنگی یا فلزی است که در منظومهٔ شمسی به دور خورشید می‌گردد. بیشتر سیارک‌های شناخته‌شده در کمربند میان مریخ و مشتری قرار دارند. اندازه، ترکیب و شکل آن‌ها متنوع است؛ بیشترشان نامنظم‌اند، اما نامنظمی شرط مطلق تعریف نیست. سیارک‌ها موادی از فرایند تشکیل سیاره‌ها را حفظ کرده‌اند، هرچند برخورد و گرما بسیاری را تغییر داده است.

  2. تفاوت سیارک و شهاب‌سنگ چیست؟

    سیارک جسمی در فضاست؛ شهاب‌سنگ ماده‌ای فضایی است که پس از عبور از جو به سطح زمین رسیده است. شهاب نیز نام پدیدهٔ نورانیِ ورود ماده به جوست. بسیاری از شهاب‌سنگ‌ها منشأ سیارکی دارند، ولی نمونه‌هایی از ماه و مریخ هم شناخته شده‌اند. بنابراین هر سیارکی شهاب‌سنگ نمی‌شود و هر شهاب‌سنگی الزاماً قطعه‌ای از یک سیارک نیست.

  3. سیارک با دنباله‌دار چه فرقی دارد؟

    سیارک معمولاً سنگی یا فلزی است؛ دنباله‌دار معمولاً یخ و مواد فرّار بیشتری دارد و هنگام گرم‌شدن می‌تواند گاز و غبار آزاد کند و گیسو و دنباله بسازد. این تمایز برای شناخت اولیه مفید است، اما ترکیب اجرام کوچک مرزی کاملاً ساده ندارد. نبودن دنباله در یک تصویر، به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که جرم حتماً سیارک است.

  4. آیا سیارک‌ها از انفجار یک سیاره ساخته شده‌اند؟

    سیارک‌ها بازماندهٔ فرایند شکل‌گیری منظومهٔ شمسی‌اند، نه حاصل انفجار یک سیارهٔ کامل. در ناحیهٔ کمربند، اثر گرانشی مشتری رشد اجرام را مختل کرد و برخوردها قطعات تازه‌ای ساختند. به همین دلیل، بعضی سیارک‌های امروز تکه‌های جسم‌های بزرگ‌ترند، اما نباید این منشأ برخوردی را با داستانِ یک سیارهٔ منفجرشده برای همهٔ سیارک‌ها یکی دانست.

  5. بزرگ‌ترین سیارک کدام است؛ سرس یا وستا؟

    سرس بزرگ‌ترین جرم کمربند سیارک‌هاست، ولی اکنون در گروه سیاره‌های کوتوله قرار دارد. ناسا وستا را با قطر تقریبی ۵۳۰ کیلومتر بزرگ‌ترین سیارک معرفی می‌کند. هنگام مقایسه باید دید سرس در فهرست مورد نظر گنجانده شده یا نه و معیار مقایسه چیست. جایگاه تاریخی سرس دلیل نمی‌شود ویژگی‌های آن را مشخصات همهٔ سیارک‌ها بدانیم.

  6. آیا هر سیارک نزدیک زمین خطرناک است؟

    سیارک نزدیک زمین الزاماً در مسیر برخورد نیست؛ این نام به ویژگی مدار مربوط است. حتی عنوان «بالقوه خطرناک» هم غربالگری بر پایهٔ نزدیکی مدار و روشنایی مطلق است، نه اعلام برخورد قطعی. خطر یک جرم مشخص را باید با محاسبات مداری، احتمالِ تاریخ‌دار و عدم قطعیت سنجید. با رصدهای تازه، برخوردهای احتمالیِ مطرح‌شده ممکن است از فهرست پایش حذف شوند.

  7. آیا می‌توان مسیر یک سیارک را تغییر داد؟

    آزمایش دارت در سال ۲۰۲۲ نشان داد برخورد کنترل‌شدهٔ فضاپیما می‌تواند مدار دیمورفوس را حول سیارک دیدیموس تغییر دهد. این آزمایش بر سامانه‌ای انجام شد که تهدید زمین نبود. نتیجه، امکان یک روش دفاع سیاره‌ای را نشان می‌دهد؛ موفقیت برای هر هدف به زمانِ در دسترس و ویژگی‌های همان جرم وابسته است و نسخهٔ تضمینی برای تمام سیارک‌ها محسوب نمی‌شود.

منابع

  1. Asteroid Facts · NASA · مشاهدهٔ پژوهشگر: 2026-10-13؛ بازخوانی نو
  2. Asteroids · ESA · مشاهدهٔ پژوهشگر: 2026-10-13؛ بازخوانی نو
  3. NEO Basics: NEO Groups · NASA/JPL CNEOS · مشاهدهٔ پژوهشگر: 2026-10-13؛ بازخوانی نو
  4. Meteors and Meteorites: Facts · NASA · مشاهدهٔ پژوهشگر: 2026-10-13؛ بازخوانی نو
  5. Sentry: Earth Impact Monitoring — Introduction · NASA/JPL CNEOS · مشاهدهٔ پژوهشگر: 2026-10-13؛ بازخوانی نو
  6. NASA’s DART Mission Hits Asteroid in First-Ever Planetary Defense Test · NASA · 2022-09-27؛ بازخوانی نویسنده: 2026-10-15
  7. OSIRIS-REx: Mission Timeline · NASA · مشاهدهٔ پژوهشگر: 2026-10-13؛ بازخوانی نو
  8. Ceres: Facts · NASA · مشاهدهٔ پژوهشگر: 2026-10-13؛ بازخوانی نو
  9. Horizons Tutorial · NASA/JPL Solar System Dynamics · مشاهدهٔ نویسنده: 2026-10-15
  10. Comet Facts · NASA · مشاهدهٔ نویسنده: 2026-10-15

آخرین بازبینی:

راهنما و مقاله

برای خواندن بیشتر

همه

فکت علمی

دانستنی‌ها

همهٔ فکت‌ها

اخبار نجوم

در خبرها

همه

تصویر روز ناسا

در تصویرهای روز

همه

در چنین روزی

در تاریخ علم

در همان خبرها

مدخل‌هایی که با سیارک در یک خبر آمده‌اند.

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از سیارک گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین