دانشنامهمفهوم
سیارک Asteroid
سیارک جرمی سنگی یا فلزی و کوچکتر از سیاره است که به دور خورشید میگردد؛ بیشتر آن‌ها در کمربند سیارکی میان مریخ و مشتری قرار دارند و بازماندهٔ دورهٔ شکل‌گیری منظومهٔ شمسی‌اند.
نام‌های دیگر: سیارکها
سیارکها اجرام سنگی و فلزی‌ای هستند که از دورهٔ شکل‌گیری منظومهٔ شمسی، حدود ۴٫۵ میلیارد سال پیش، برجا مانده‌اند. آن‌ها از سیاره‌ها کوچک‌ترند و به‌اندازه‌ای نیستند که گرانش‌شان آن‌ها را کروی کند. مطالعهٔ آن‌ها پنجره‌ای به دوران نوزادی منظومهٔ شمسی است.
## سیارکها در کجا قرار دارند؟
بیشتر سیارکها در کمربند سیارکی میان مدار مریخ و مشتری جای دارند. گرانش مشتری مانع شکل‌گیری سیاره‌ای در آن ناحیه شد. جرم کل کمربند حدود سه درصد جرم ماه است و بزرگترین جرم آن، سرس، به‌تنهایی حدود ۴۰ درصد این جرم را دارد. تعداد سیارکهای بزرگ‌تر از یک کیلومتر بیش از یک میلیون برآورد میشود. دسته‌ای دیگر در مدارهای نزدیک زمین قرار دارند و اجرام نزدیک زمین نامیده می‌شوند.
## انواع سیارک
- نوع C (کربنی): تیره و پرکربن؛ رایج‌ترین نوع.
- نوع S (سیلیکاتی): سنگی و روشن‌تر.
- نوع M (فلزی): عمدتاً آهن و نیکل.
## بررسی با فضاپیما
فضاپیماهایی مانند هایاباسا، هایاباسا ۲ و اوزیریس-رکس نمونه‌هایی از سیارکها را به زمین آوردند. آزمایش DART در سال ۲۰۲۲ با برخورد به قمر سیارک دیدیموس نشان داد می‌توان مدار یک سیارک را تغییر داد.
## سیارک و زمین
برخورد سیارکی بزرگ، حدود ۶۶ میلیون سال پیش، با دهانهٔ چیکشولوب و انقراض دایناسورها پیوند دارد. برای همین، شناسایی و ردیابی سیارکهای نزدیک زمین بخشی از دفاع سیاره‌ای است.
## پرسش‌های رایج
### سیارک چیست؟
سیارک جرمی سنگی یا فلزی است که به دور خورشید میگردد و از سیاره کوچکتر است. بیشتر سیارکها در کمربند سیارکیاند.
### تفاوت سیارک و شهابسنگ چیست؟
سیارک در فضا به دور خورشید میچرخد. قطعهای که از آن جدا شود و به زمین برسد، شهابسنگ نام دارد.
### بزرگترین سیارک کدام است؟
بزرگترین جرم کمربند سیارکی سرس است که اکنون کوتولهسیاره محسوب میشود. از میان سیارکهای واقعی، وستا و پالاس از بزرگترینهایند.
### آیا سیارک میتواند به زمین بخورد؟
بله، برخوردهای بزرگ بسیار نادرند، اما ممکناند. سازمانهایی بهطور مداوم سیارکهای خطرناک را ردیابی میکنند.
فکت علمی
دانستنی‌ها
- ۱۰ شهریور ۱۴۰۵بنو، سیارکی پرحفرهچگالی بنو فقط کمی بیشتر از آب است و برآورد میشود حدود ۴۰ درصد حجمش فضای خالی باشد، پس درونش احتمالاً تودهای از قلوهسنگ یا دارای حفره است. فضاپیمای اسیریس-رکس از آن نمونه برداشت و در سپتامبر ۲۰۲۳ به زمین رساند.
- ۷ شهریور ۱۴۰۵فلزهای سیارکهافلزهایی مثل پلاتین و پالادیوم که روی زمین کمیاباند، در بعضی سیارکها فراوانترند و هدف اصلی مأموریتهای آیندهٔ بازگرداندن منابع به شمار میروند. استخراج از سیارکها هنوز فرضی است؛ از نظر فنی ممکن است، ولی امروز فقط نمو…
- ۳۰ مرداد ۱۴۰۵هیجیا، سیارکی تقریباً گردهیجیا چهارمین سیارک بزرگ کمربند اصلی است و شکلی تقریباً کروی دارد؛ برای همین برخی پژوهشگران آن را سیارهٔ کوتولهٔ احتمالی میدانند. نامش از هیجیا، الههٔ سلامت یونانی، آمده است.
- ۱۸ تیر ۱۴۰۵سیارکهای تودهایچگالی اندازهگیریشدهٔ سیارکهای بنو و ریوگو نشان میدهد درونشان تودهای از قلوهسنگ است که زیر اثر گرانش به هم پیوسته. گمان میرود بیشتر سیارکهای کوچکتر از ده کیلومتر هم همینطور باشند.
- ۲۸ دی ۱۴۰۴هیگیا؛ سیارکی تقریباً گردهیگیا چهارمین سیارک بزرگ کمربند سیارکهاست و شکلی تقریباً کروی دارد. به همین دلیل برخی پژوهشگران آن را سیارهٔ کوتولهٔ احتمالی میدانند.
- ۲۵ دی ۱۴۰۴سایکی؛ سیارکی فلزیسایکی سیارک بزرگی از نوع فلزی است و تنها جسم هستهمانند فلزی است که تاکنون کشف شده. فضاپیمایی به همین نام در ۱۳ اکتبر ۲۰۲۳ پرتاب شد تا در ۲۰۲۹ به آن برسد.
- ۱۳ آذر ۱۴۰۴ایتوکاوا؛ سیارکی از تختهسنگهای انباشتهایتوکاوا سیارکی کوچک به شکل بادامزمینی است و حدود ۳۳۰ متر قطر دارد. چگالی کمی دارد و پر از حفره است، پس تودهای از تختهسنگهای گوناگون است، نه یک تکه سنگ یکپارچه. فضاپیمای ژاپنی هایابوسا از سطح آن نمونه برداشت.
- ۳۰ آبان ۱۴۰۴جرم اندک کمربند سیارکهاجرم کل کمربند سیارکها حدود ۳ درصد جرم ماه است و حدود ۶۰ درصد آن در چهار سیارک بزرگ‌تر یعنی سرس، وستا، پالاس و هیجیا جمع است. اجرام شناختهشده در کمربند بهطور میانگین حدود یک میلیون کیلومتر از هم فاصله دارند.
- ۳۰ مهر ۱۴۰۴اروس؛ نخستین سیارک نزدیکزمیناروس نخستین سیارک نزدیکزمینی است که کشف شد و دومین جسم بزرگ نزدیکزمین است؛ قطر همحجمش حدود ۱۷ کیلومتر است. فضاپیمای نیر شومیکر در سال ۲۰۰۰ به دور آن گشت و در ۲۰۰۱ روی آن نشست.
- ۲۷ شهریور ۱۴۰۴وستا؛ دومین جرم بزرگ کمربند سیارکهاوستا با قطری حدود ۵۲۵ کیلومتر دومین جرم پرجرم کمربند سیارکهاست و فقط ۲۸ درصد جرم سرس را دارد. این پیشسیارهٔ سنگی تا حدی لایهلایه است و دو دهانهٔ عظیم بخش بزرگی از نیمکرهٔ جنوبی آن را گرفتهاند.
- ۱۹ بهمن ۱۴۰۳کمربند سیارکهاکمربند سیارکها ناحیهای حلقهمانند در منظومهٔ شمسی است که تقریباً میان مدار مشتری و مریخ قرار دارد و شمار بسیار زیادی سیارک در آن میگردد.
- ۱۸ تیر ۱۴۰۳حلقههای سیارک شاریکلوشاریکلو، یک جرم یخیصخرهای از دستهٔ قنطورسها، دو حلقهٔ باریک دارد؛ نخستین جرم کوچک منظومهٔ شمسی که حلقهاش کشف شد.
اخبار نجوم
در خبرها
تصویر روز ناسا
در تصویرهای روز
سیارک دو تکه‌ای توریفونه۲۳ تیر ۱۴۰۵
بخشهای غیرعادی صاف سیارک ایتوکاوا۹ تیر ۱۴۰۵
آیدا و داکتیل: سیارک و قمرش۲۵ مهر ۱۴۰۴- برخورد در سیارک دیمورفوس۶ مرداد ۱۴۰۴
سیارک دونالدجوهانسون۵ اردیبهشت ۱۴۰۴- سیارک بنو دارای اجزای سازنده حیات است۲۴ بهمن ۱۴۰۳
مدار سیارک های بالقوه خطرناک۹ تیر ۱۴۰۲
آیدا و داکتیل: سیارک و ماه۷ خرداد ۱۴۰۲
برخورد دارت با سیارک از فضا۷ مهر ۱۴۰۱- دارت: برخورد با سیارک دیمورفوس۵ مهر ۱۴۰۱
در همان خبرها
مدخل‌هایی که با سیارک در یک خبر آمده‌اند.