رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهفیزیک و شیمیمفهوم

سرعت Velocity

سرعت کمیتی برداری است که آهنگ تغییر مکان یک جسم را همراه با جهت نشان می‌دهد؛ یکای آن متر بر ثانیه است و بزرگی آن همان تندی است.

پایکه با کمک گرانشی مریخ سرعت گرفت
تصویر روز ناسا، 2026-07-29

مشخصات

کاشفPierre Varignon

از ویکی‌داده (CC0).

در فیزیک بین سرعت و تندی فرق می‌گذارند. تندی فقط می‌گوید جسم چقدر سریع می‌رود (مثلاً ۸۰ کیلومتر بر ساعت)؛ سرعت علاوه بر آن جهت هم دارد (۸۰ کیلومتر بر ساعت به سمت شمال). سرعت کمیتی برداری است، پس خودرویی که با تندی ثابت در یک دور‌برگردان می‌چرخد تندی ثابت اما سرعت متغیر دارد، چون جهتش عوض می‌شود.

سرعت متوسط و لحظه‌ای چیست؟

سرعت متوسط جابه‌جایی کل تقسیم بر زمان صرف‌شده است:

\bar v = \frac{\Delta x}{\Delta t}

اگر مسافتی را بروی و برگردی، جابه‌جایی صفر است، پس سرعت متوسط صفر می‌شود، ولی تندی متوسط صفر نیست. سرعت لحظه‌ای آهنگ تغییر مکان در یک لحظه و کمیتی برداری است؛ سرعت‌سنج خودرو بزرگی آن، یعنی تندی لحظه‌ای، را نشان می‌دهد. هر وقت سرعت تغییر کند، شتاب پدید می‌آید.

سرعت‌های آشنا

  • راه رفتن: حدود ۱٫۴ متر بر ثانیه
  • خودرو در بزرگراه: حدود ۲۵ تا ۳۰ متر بر ثانیه
  • صوت در هوا: حدود ۳۴۳ متر بر ثانیه (سرعت صوت)
  • زمین دور خورشید: حدود ۳۰ کیلومتر بر ثانیه
  • نور در خلأ: حدود ۳۰۰ هزار کیلومتر بر ثانیه

سرعت نسبی است

سرعت همیشه نسبت به یک چارچوب مرجع سنجیده می‌شود. مسافر قطار نسبت به قطار ساکن است ولی نسبت به ایستگاه با سرعت قطار می‌رود. گالیله این نسبیت را مطرح کرد و اینشتین آن را در نسبیت خاص گسترش داد. بنا بر آن هیچ جسمی از سرعت نور تندتر نمی‌رود. برای گریز از جاذبهٔ زمین هم باید به سرعت فرار برسیم.

پرسش‌های رایج

  1. سرعت چیست؟

    سرعت آهنگ تغییر مکان جسم همراه با جهت است. یکای آن متر بر ثانیه است.

  2. فرق سرعت و تندی چیست؟

    تندی فقط بزرگی حرکت را می‌گوید، اما سرعت جهت را هم دارد. تندی کمیتی نرده‌ای و سرعت برداری است.

  3. چطور کیلومتر بر ساعت را به متر بر ثانیه تبدیل کنیم؟

    عدد را بر ۳٫۶ تقسیم می‌کنیم؛ مثلاً ۷۲ کیلومتر بر ساعت برابر ۲۰ متر بر ثانیه است.

  4. آیا سرعت می‌تواند منفی باشد؟

    بله؛ علامت منفی فقط جهت حرکت را در مقابل جهت مثبت قراردادی نشان می‌دهد، نه کند بودن.

منابع

  1. 3.2 Instantaneous Velocity and Speed · OpenStax / Rice University

آخرین بازبینی:

فکت علمی

دانستنی‌ها

همهٔ فکت‌ها

تصویر روز ناسا

در تصویرهای روز

همه

در چنین روزی

در تاریخ علم

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین