خلأ Vacuum

در زندگی روزمره «خلأ» یعنی جایی که هوا ندارد. در فیزیک، خلأ را با فشار بسیار پایین می‌سنجند؛ هرچه گاز کمتر باشد، خلأ کامل‌تر است. حتی بهترین خلأ آزمایشگاهی هم هنوز مولکول‌هایی دارد.

آیا فضا واقعاً خالی است؟

فضای میان ستاره‌ها بسیار رقیق است اما تهی نیست: در محیط میان‌ستاره‌ای به‌طور متوسط حدود یک اتم در هر سانتی‌متر مکعب هست و فضای میان کهکشان‌ها حتی رقیق‌تر است. افزون بر ماده، فضا از تابش زمینهٔ کیهانی و ذرات پرتو کیهانی پر است.

خلأ کوانتومی

در مکانیک کوانتومی خلأ «هیچ» نیست، بلکه کمترین حالت انرژی میدان‌هاست و بر اساس اصل عدم قطعیت میدان‌ها حتی در آن نوسان دارند. اثر کازیمیر که دو صفحهٔ فلزی نزدیک را به هم می‌کشد، از آزمایش‌شده‌ترین نشانه‌های این اثر است.

صدا و نور در خلأ

نور و دیگر امواج الکترومغناطیسی نیازی به محیط ندارند و در خلأ آزادانه حرکت می‌کنند؛ به همین دلیل نور ستاره‌ها به ما می‌رسد. اما صدا موج مکانیکی است و به ماده نیاز دارد، بنابراین در خلأ شنیده نمی‌شود. به همین سبب در فضا صدای انفجار یا موتور موشک به گوش نمی‌رسد.

خلأ و فضانوردی

در مدار زمین هم خلأ کامل نیست؛ ایستگاه فضایی بین‌المللی در جوّ بسیار رقیقی حرکت می‌کند و همین کشش اندک باعث افت تدریجی ارتفاعش می‌شود. محافظت از فضانورد در برابر خلأ و پرتوهای فضایی به لباس فضایی نیاز دارد.

پرسش‌های رایج

### خلأ چیست؟
فضایی که ماده در آن بسیار کم است. خلأ کامل، بدون هیچ ذره‌ای، در عمل ساخته نشده است.

### چرا در فضا صدا شنیده نمی‌شود؟
چون صدا برای انتشار به محیط مادی مثل هوا نیاز دارد و فضا تقریباً خلأ است.

### آیا نور در خلأ حرکت می‌کند؟
بله، نور در خلأ با سرعت ۳۰۰ هزار کیلومتر در ثانیه حرکت می‌کند و به محیط نیاز ندارد.

### آیا در خلأ هیچ‌چیز وجود ندارد؟
نه. حتی خلأ بین ستاره‌ها اتم و تابش دارد و خلأ کوانتومی دارای نوسان‌های میدانی است.