واژه‌نامه · زمین
آبخوان aquifer
آبخوان واحدی زمین‌شناختی از سنگ یا رسوب اشباع است که تراوایی کافی برای رساندن مقدار قابل‌استفادهٔ آب به چاه یا چشمه دارد.
وقتی از آب زیر یک دشت حرف می‌زنیم، ممکن است دریاچه‌ای پنهان زیر زمین را تصور کنیم. اما آبِ آبخوان اغلب در فاصلهٔ میان دانههای رسوب یا شکستگی‌های سنگ جای دارد. زمین همچنان می‌تواند سفت و یکپارچه به نظر برسد، درحالی‌که آب از میان همین فضاها حرکت میکند.
تخلخل می‌گوید چه سهمی از حجم سنگ یا رسوب فضای خالی است؛ تراوایی به آسانی عبور آب مربوط میشود. در یک مثال فرضی، ۱۰۰ مترمکعب رسوب کاملاً اشباع با تخلخل ۲۰ درصد، ۲۰ مترمکعب آب در فضای منفذها دارد. این محاسبه به معنی امکان پمپاژ همهٔ آن آب نیست: بخشی در منفذها نگه داشته میشود و اتصال مسیرهای عبور نیز اهمیت دارد.
به همین دلیل، آب‌داربودن یک لایه بهتنهایی آن را به آبخوانی پربازده تبدیل نمیکند. برای برآورد آب قابل برداشت باید ویژگی‌های همان لایه و جریان ورودی و خروجی آن بررسی شود. نفوذ باران به خاک نیز لزوماً به معنی رسیدن فوری همان آب به آبخوان نیست.
در فلک‌بین ببینید
پرسش‌های رایج
آیا آبخوان همان رودخانهٔ زیرزمینی است؟
آبخوان الزاماً رودخانه یا فضای بزرگی پُر از آب در زیر زمین نیست. در بسیاری از آبخوانها، آب میان دانههای شن و ماسه یا در شکافهای سنگ حرکت میکند. بعضی سنگها مجراهای بزرگ هم دارند، اما شکل این مجراها را نمیتوان به همهٔ آبخوانها تعمیم داد؛ ویژگی تعیینکننده، ذخیره و انتقال آب قابلاستفاده است.
آیا چند نوبت بارش آبخوان را دوباره پر میکند؟
پرشدن دوبارهٔ آبخوان به مقدار آبی بستگی دارد که واقعاً به ناحیهٔ اشباع میرسد و به آبی که از آن خارج میشود. بخشی از باران روی زمین جاری میشود یا پیش از رسیدن به آبخوان در خاک میماند و به جو بازمیگردد. بنابراین چند نوبت بارش بهتنهایی جبران برداشت را ثابت نمیکند و تغذیه و برداشت باید در همان محل سنجیده شوند.
نام‌های دیگر و املا
شکل درست نوشتن در فلک‌بین: آبخوان.
- سفرهٔ آب زیرزمینی رایجشکل دیگر در شاهد فارسی پیوست؛ ادعای مصوب بودن ندارد.
