واژهنامه · فیزیک
دیناموی مغناطیسی magnetic dynamo
دیناموی مغناطیسی سازوکاری است که در آن شارهٔ رسانای الکتریکی، مثل آهن مذاب هستهٔ زمین یا پلاسمای خورشید، با همرفت و چرخش، میدان مغناطیسی یک جرم آسمانی را میسازد و پایدار نگه میدارد.
میدان مغناطیسی زمین یادگار گذشته نیست؛ هر لحظه دوباره ساخته میشود. هستهٔ بیرونی زمین لایهای از آهن و نیکل مذاب به ضخامت حدود ۲۲۰۰ کیلومتر است. گرمای درون زمین این فلز را به جریان میاندازد و چرخش زمین جریانها را میپیچاند. فلز رسانایی که در میدان مغناطیسی حرکت میکند جریان الکتریکی میسازد و این جریان همان میدان را تقویت میکند.
خورشید هم دینامو دارد. پلاسمای لایهٔ همرفتیاش میدانی میسازد که حدود هر ۱۱ سال قطبهایش جابهجا میشود؛ چرخهٔ خورشیدی و لکههای خورشیدی از همین دیناموست. مریخ در عوض دیناموی سراسریاش را میلیاردها سال پیش از دست داده است.
«دینام» در زبان روزمره مولد برق خودرو یا دوچرخه است که با آهنربا و سیمپیچ ساخته شده. دیناموی مغناطیسی همان اصل القا را دارد، ولی هیچ آهنربای بیرونی ندارد و میدانش را خودش از حرکت شاره میسازد.
در فلکبین ببینید
پرسشهای رایج
اگر دیناموی زمین خاموش شود چه میشود؟
اگر دیناموی مغناطیسی زمین خاموش شود، میدان مغناطیسی زمین در طول هزاران سال آرامآرام ضعیف میشود. آنوقت مغناطیسکره، که بیشتر ذرههای باد خورشیدی را از زمین دور میکند، کوچک میشود و ذرههای پرانرژی بیشتری به جو بالایی میرسند. مریخ نمونه است: دیناموی سراسریاش حدود چهار میلیارد سال پیش خاموش شد، و از دست رفتن میدان یکی از دلیلهایی است که برای نازک شدن جو مریخ پیشنهاد شده است.
چرا قطبهای مغناطیسی زمین جابهجا میشوند؟
قطبهای مغناطیسی زمین جابهجا میشوند، چون دیناموی مغناطیسی هستهٔ زمین جریانی آشوبناک از فلز مذاب است، نه آهنربایی ثابت. قطب شمال مغناطیسی هر سال دهها کیلومتر جابهجا میشود و گاهی کل میدان زمین وارونه میشود. این وارونگیها نظم ثابتی ندارند؛ آخرینشان حدود ۷۸۰ هزار سال پیش بود و ردش در سنگهای آتشفشانی و کف اقیانوسها مانده است.
نامهای دیگر و املا
شکل درست نوشتن در فلکبین: دیناموی مغناطیسی.
- دینامو مغناطیسی رایجبی ضمیرهٔ اضافه
- نظریهٔ دینامو رایجعنوان ویکیپدیای فارسی برای dynamo theory







