رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهزمینپدیده

میدان مغناطیسی زمین Earth's magnetic field

میدان مغناطیسی زمین میدانی است که از حرکت آهن مذاب در هستهٔ بیرونی سیاره پدید می‌آید، تا فراسوی جو گسترده است و زمین را از ذرات باردار خورشیدی محافظت می‌کند.

میدان مغناطیسی زمین
http://www.ngdc.noaa.gov/seg/geomag/operobs.shtml / Wikimedia Commons · Public domain · منبع تصویر

زمین مانند یک آهن‌ربای عظیم عمل می‌کند و میدان آن در سطح تقریباً ۲۵ تا ۶۵ میکروتسلا است. جهت‌نماها (قطب‌نماها) از همین میدان برای نشان دادن شمال بهره می‌برند و آن را از قدیم برای دریانوردی به کار برده‌اند. این میدان از درون سیاره می‌آید و تا ده‌ها هزار کیلومتر در فضا امتداد دارد.

میدان از کجا می‌آید؟

بر پایهٔ نظریهٔ دینام، هستهٔ بیرونی مایع زمین از آهن و نیکل ساخته شده و به‌خاطر گرمای هسته، همرفت و چرخش زمین، جریان‌های الکتریکی در آن شکل می‌گیرند. این جریان‌ها میدان مغناطیسی را تولید و پایدار نگه می‌دارند. قطب‌های مغناطیسی با قطب‌های جغرافیایی یکی نیستند و به‌آرامی جابه‌جا می‌شوند؛ قطب شمال مغناطیسی در دهه‌های اخیر با سرعتی حدود ده‌ها کیلومتر در سال به سمت سیبری رفته است.

میدان مغناطیسی چه کاری می‌کند؟

میدان زمین مغناطیس‌سپهر را می‌سازد که ذرات باردار باد خورشیدی و بخش بزرگی از پرتوهای کیهانی را منحرف می‌کند. جو زمین نیز سپر مهمی برای سطح است؛ نقش میدان در حفظ جو به ساختار جو و شرایط سیاره هم وابسته است و نبود آن به‌تنهایی به معنای نابودی جو نیست. بخشی از ذرات در کمربندهای وان آلن به دام می‌افتند و بخشی از آن‌ها در قطب‌ها وارد جو می‌شوند و شفق قطبی را می‌آفرینند. توفان‌های خورشیدی قوی می‌توانند میدان را آشفته کنند.

وارونگی و تغییر میدان

میدان مغناطیسی زمین ثابت نیست. سنگ‌های آتشفشانی و رسوب‌ها نشان می‌دهند که قطب‌ها در تاریخ زمین بارها جابه‌جا شده‌اند؛ آخرین وارونگی کامل حدود ۷۸۰ هزار سال پیش بود. از دههٔ ۱۸۳۰ میانگین شدت میدان حدود ۱۰ درصد کم شده و «ناهنجاری اقیانوس اطلس جنوبی» در حال گسترش است؛ ولی این الزاماً به معنای وارونگی نزدیک نیست. وارونگی‌ها می‌توانند صدها تا هزاران سال طول بکشند.

پرسش‌های رایج

  1. میدان مغناطیسی زمین از کجا می‌آید؟

    از هستهٔ بیرونی مایع زمین که از آهن و نیکل مذاب است و حرکتش جریان الکتریکی و در نتیجه میدان مغناطیسی تولید می‌کند.

  2. آیا قطب‌های مغناطیسی زمین جابه‌جا می‌شوند؟

    بله. قطب‌های مغناطیسی همیشه کم‌کم جابه‌جا می‌شوند و در طول میلیون‌ها سال بارها جای خود را عوض کرده‌اند.

  3. اگر میدان مغناطیسی زمین نبود چه می‌شد؟

    حفاظت در برابر ذرات باردار تغییر می‌کرد، اما جو نیز از سطح محافظت می‌کند و پیامدها به ویژگی‌های سیاره وابسته است. مریخ میدان مغناطیسی سراسری خود را از دست داده است؛ این تفاوت به‌تنهایی همهٔ سرگذشت جو آن را توضیح نمی‌دهد.

منابع

  1. Are we about to have a magnetic reversal? · USGS
  2. Earth's Magnetosphere: Protecting Our Planet from Harmful Space Energy · NASA

آخرین بازبینی:

راهنما و مقاله

برای خواندن بیشتر

همه

فکت علمی

دانستنی‌ها

همهٔ فکت‌ها

اخبار نجوم

در خبرها

در همان خبرها

مدخل‌هایی که با میدان مغناطیسی زمین در یک خبر آمده‌اند.

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از میدان مغناطیسی زمین گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین