واژهنامه · نجوم و اخترفیزیک
فوران plume
فوران در دانش سیارهای ستونی از گاز و ذرههای ریز است که از شکاف یا دهانهای در سطح یک قمر به فضا پرتاب میشود، مانند فورانهای بخار و یخ انسلادوس یا فورانهای گوگردی آیو.
فورانهای انسلادوس، قمر زحل، بهترین نمونهاند. کاوشگر کاسینی از ۲۰۰۵ چند بار از درون این ستونها گذشت و مادهٔ آنها را سنجید، بی آنکه لازم باشد روی قمر بنشیند. فورانها نمونهای رایگان از اقیانوس زیرسطحیاند. بخشی از دانههای یخ همین فورانها به مدار زحل میرود و حلقهٔ کمنور E را تغذیه میکند.
فوران در این معنا را با «زبانهٔ گوشته» در زمینشناسی اشتباه نگیرید: آن ستونی از سنگ داغ است که آرام از ژرفای گوشتهٔ زمین بالا میآید و جزیرههای آتشفشانیای مانند هاوایی و ایسلند را میسازد. فوران آتشفشان معمولی هم چیز دیگری است.
پرسشهای رایج
کاسینی در فورانهای انسلادوس چه پیدا کرد؟
کاوشگر کاسینی در گذر از فورانهای قطب جنوب انسلادوس، قمر زحل، بخار آب، دانههای یخ نمکی، مولکولهای آلی، هیدروژن مولکولی و ذرههای بسیار ریز سیلیس یافت. سیلیس و هیدروژن نشان میدهند آب داغ در کف اقیانوس زیرسطحی انسلادوس با سنگ واکنش میدهد، مانند دریچههای گرمابی زمین. بعدها در همین دادهها فسفات هم پیدا شد، ترکیبی از فسفر که حیات زمینی به آن نیاز دارد.
آیا اروپا، قمر مشتری، هم فوران دارد؟
شاید، ولی هنوز قطعی نیست. تلسکوپ فضایی هابل در رصدهایی که در ۲۰۱۳ و ۲۰۱۶ منتشر شد، نشانههایی از بخار آب بالای سطح اروپا، قمر مشتری، دید؛ اما رصدهای دیگر چیزی نیافتند. کاوشگر اروپا کلیپر که در ۲۰۳۰ به مشتری میرسد، از جمله دنبال همین فورانهاست، چون فوران راهی برای نمونهبرداری از اقیانوس زیر یخ بی حفاری است.
نامهای دیگر و املا
شکل درست نوشتن در فلکبین: فوران.
- ستون بخار رایجرایج برای انسلادوس؛ ولی فقط بخار نیست
- پلوم رایجآوانویسی از انگلیسی؛ در متن تخصصی دیده میشود
- پرشار مصوب فرهنگستانمصوب فرهنگستان برای plume (محیطزیست)، بی ربط به نجوم







