تلسکوپ فضایی هابل Hubble Space Telescope

تلسکوپ فضایی هابل در ۴ اردیبهشت ۱۳۶۹ (۲۴ آوریل ۱۹۹۰) با شاتل «دیسکاوری» به مداری در ارتفاع حدود ۵۴۰ کیلومتری زمین فرستاده شد. نامش از ادوین هابل گرفته شده است. آینهٔ آن ۲٫۴ متر قطر دارد و حدود هر ۹۵ دقیقه یک بار زمین را دور می‌زند. هابل بیشتر در نور مرئی و فرابنفش و بخشی از فروسرخ نزدیک رصد می‌کند.

چرا آغاز کار هابل دشوار بود؟

پس از پرتاب، تصویرهای هابل تار بودند، چون آینهٔ اصلی خطای «ابیراهی کروی» داشت. در آذر ۱۳۷۲ (دسامبر ۱۹۹۳) فضانوردان شاتل با نصب اپتیک تصحیحی تلسکوپ را اصلاح کردند و پس از آن هابل تصاویر درخشان خود را ثبت کرد. تلسکوپ در مجموع پنج مأموریت سرویس داشت که آخرین‌شان در ۲۰۰۹ بود، و در آن‌ها ابزارها و ژیروسکوپ‌ها تعویض شد.

هابل چه دستاوردهایی داشته است؟

• سن و انبساط جهان: اندازه‌گیری دقیق‌تر ثابت هابل با رصد ستاره‌های متغیر قیفاووسی. داده‌های هابل به کشف شتاب انبساط و انرژی تاریک هم کمک کرد.
• کهکشان‌های دور: «میدان ژرف هابل» در ۱۹۹۵ هزاران کهکشان را در تکه‌ای کوچک از آسمان نشان داد.
• سیاه‌چاله‌ها: وجود سیاه‌چاله‌های کلان‌جرم در مرکز بیشتر کهکشان‌ها را تأیید کرد.
• منظومهٔ شمسی و جو سیاره‌ها: رصد برخورد دنباله‌دار شومیکر–لوی ۹ با مشتری و بررسی جو سیاره‌های فراخورشیدی.

تصاویری مانند ستون‌های آفرینش از شناخته‌شده‌ترین تصاویر نجومی‌اند. هابل در سال‌های اخیر با مشکل ژیروسکوپ‌ها روبه‌رو بوده و از ۲۰۲۴ فقط با یک ژیروسکوپ کار می‌کند؛ این کار توان ردیابی اجرام نزدیک را کم کرده، اما بیشتر رصدها را تغییر نداده است. تا سال ۲۰۲۶ همچنان رصد می‌کند. تلسکوپ جیمز وب مکمل آن است.

پرسش‌های رایج

### هابل کجاست؟
هابل در مداری حدود ۵۴۰ کیلومتر بالای زمین قرار دارد.

### چرا هابل را به فضا فرستادند؟
چون جو زمین نور را تار می‌کند و بخشی از فرابنفش را جذب می‌کند. در فضا تصاویر شفاف‌تر به دست می‌آید.

### آیا هابل هنوز کار می‌کند؟
بله، تا سال ۲۰۲۶ هابل هنوز رصد می‌کند، هرچند از ۲۰۲۴ فقط با یک ژیروسکوپ کار می‌کند.