واژهنامه · نجوم و اخترفیزیک
یخفشان cryovolcano
یخفشان آتشفشانی روی جرمی یخی است که بهجای سنگ مذاب، آب، آمونیاک یا متان را به شکل مایع، بخار و دانههای یخ از درون به سطح میفرستد.
روی قمرهای یخی، آب نقش ماگما را دارد و پوستهٔ یخ نقش سنگ. روشنترین نمونه انسلادوس، قمر زحل، است: کاوشگر کاسینی دهها فوران را از شکافهای درازی در قطب جنوب آن دید که بخار آب و دانههای یخ را صدها کیلومتر بالا میفرستند. وویجر ۲ هم در ۱۹۸۹ روی تریتون، قمر نپتون، ستونهایی تا حدود ۸ کیلومتر بالا عکس گرفت.
روی سرس و پلوتو کوههایی هست که احتمالاً یخفشانهای کهناند؛ کوه آهونا روی سرس حدود ۴ کیلومتر بلندی دارد.
یخفشان را با آتشفشان گلی اشتباه نگیرید. آتشفشانهای گلی جنوب سیستان و بلوچستان گل و گاز زیرزمینی را بیرون میدهند و ربطی به یخ ندارند.
پرسشهای رایج
یخفشان در کجای منظومهٔ شمسی دیده شده است؟
یخفشان فعال با اطمینان روی انسلادوس، قمر زحل، دیده شده است: کاوشگر کاسینی از ۲۰۰۵ فورانهای بخار آب و یخ را از شکافهای قطب جنوب آن عکس گرفت. وویجر ۲ در ۱۹۸۹ روی تریتون، قمر نپتون، ستونهایی تا حدود ۸ کیلومتر بالا دید. روی سرس، پلوتو و تیتان هم کوههایی هست که احتمالاً یخفشانهای کهن یا خاموشاند.
فرق یخفشان با آتشفشان معمولی چیست؟
یخفشان بهجای سنگ مذاب داغ، آب، آمونیاک یا متان را بیرون میدهد که در دمای جرم یخی میزبان «مذاب» به شمار میآیند. سطح انسلادوس حدود منفی ۲۰۰ درجهٔ سلسیوس است، پس آب مایع آنجا نقش ماگما را دارد و پوستهٔ یخی نقش سنگ. انرژی یخفشانها معمولاً از گرمای کشندی قمر میآید، نه از گرمای درونی سیارهای بزرگ مانند زمین.
نامهای دیگر و املا
شکل درست نوشتن در فلکبین: یخفشان.
- آتشفشان یخی رایجگونهٔ رایج در خبر (دیجیاتو)
نادرست: یخفشان







