واژهنامه · رصد و ابزار
طیفشناسی spectroscopy
طیفشناسی دانش باز کردن نور یا تابش دیگر به طول موجهای سازندهاش و خواندن آن طیف است، تا از روی خطها و رنگهایش جنس، دما و حرکت چشمهٔ نور شناخته شود.
هر عنصر وقتی داغ میشود یا نور از آن میگذرد، اثر انگشت خودش را روی طیف میگذارد: خطهایی روشن یا تاریک در طول موجهایی که فقط مال همان عنصر است. طیفشناسی همین اثر انگشتها را میخواند. منشور یا توری پراش نور را باز میکند و طیفسنج شدت هر طول موج را میسنجد.
مشهورترین نمونهٔ قدرت طیفشناسی هلیم است: این عنصر در ۱۸۶۸ از روی خطی ناشناخته در طیف خورشید شناخته شد، حدود ۲۷ سال پیش از آنکه روی زمین پیدایش کنند. نامش هم از «هلیوس»، خورشید در یونانی، آمده است.
طیفشناسی فقط کار اخترشناسان نیست. شیمیدانها با آن ترکیب مواد را میسنجند، آزمایشگاههای غذا و دارو تقلب را پیدا میکنند و ماهوارهها آلودگی هوای شهرهایی مثل تهران را از مدار اندازه میگیرند. با طیفسنجی جرمی اشتباه نگیرید؛ آن روش مولکولها را با جرمشان جدا میکند، نه با نور.
در فلکبین ببینید
پرسشهای رایج
فرق طیفشناسی و طیفسنجی چیست؟
در فارسی علمی، طیفشناسی و طیفسنجی اغلب به یک معنا به کار میروند. اگر دقیقتر بگوییم، طیفشناسی دانش و روش مطالعهٔ طیف است و طیفسنجی بیشتر به اندازهگیری شدت نور در هر طول موج با دستگاهی به نام طیفسنج گفته میشود. هر دو یک هدف دارند: شناختن جنس، دما و حرکت چشمهٔ نور از روی طیف آن.
با طیفشناسی چطور میفهمیم یک ستاره از چه ساخته شده است؟
هر عنصر شیمیایی نور را فقط در طول موجهای معینی جذب یا گسیل میکند و در طیف ستاره خطهای تاریکی در همان طول موجها میسازد. طیفشناسی این خطها را با خطهایی مقایسه میکند که در آزمایشگاه برای هر عنصر اندازه گرفته شده است. اگر خطهای سدیم، آهن یا هیدروژن در طیف ستاره باشند، آن عنصر در جو ستاره هست. پهنا و شدت خطها دما و فشار را نشان میدهد و جابهجاییشان سرعت ستاره را.
نامهای دیگر و املا
شکل درست نوشتن در فلکبین: طیفشناسی.
- طیفسنجی رایجدر کاربرد رایج؛ مصوبهٔ فرهنگستان برای spectrometry
- طیفنمایی مصوب فرهنگستانمصوب فرهنگستان برای spectroscopy (دفتر دوازدهم، به نوشتهٔ ویکیپدیا)
- بینابنمایی رایجنام در سرآغاز ویکیپدیا







