دانشنامهمفهوم
اخترشناسی فروسرخ Infrared astronomy
اخترشناسی فروسرخ رصد اجرام کیهانی در پرتو فروسرخ (مادون قرمز) است که از غبار می‌گذرد و اجرام سرد، دور و تازه‌شکل‌گرفته را آشکار میکند؛ تلسکوپ فضایی جیمز وب مهم‌ترین ابزار آن است.
پرتو فروسرخ نوری است با طول موجی بلندتر از نور سرخ که چشم نمی‌بیند. ویلیام هرشل در سال ۱۸۰۰ هنگام سنجش دمای رنگ‌های طیف خورشید، متوجه شد که فراتر از رنگ سرخ هم گرما هست و به این ترتیب این تابش را کشف کرد. امروز اخترشناسی فروسرخ از دو دلیل اهمیت دارد: غبار کیهانی در برابر آن شفاف‌تر است و اجرام سرد عمدتاً در فروسرخ می‌تابند.
فروسرخ چه چیزهایی را نشان می‌دهد؟
ابرهای غبار و گاز، که نور مرئی را می‌پوشانند، پرتو فروسرخ را تا حد زیادی عبور می‌دهند. به همین دلیل مهدکودک‌های ستاره‌ای و پیش‌ستارهها در دل سحابی‌ها و مرکز کهکشان فقط در فروسرخ دیده می‌شوند. کوتوله‌های قهوه‌ای و سیاره‌های فراخورشیدی که ضعیف می‌تابند، با آن بهتر آشکار می‌شوند. همچنین نور کهکشانهای بسیار دور، در اثر انبساط جهان، از مرئی به فروسرخ جابه‌جا میشود؛ پس برای دیدن نخستین کهکشانها باید فروسرخ دید.
مشکلات رصد فروسرخ
بخار آب جو زمین بخش بزرگی از فروسرخ را جذب میکند، پس تلسکوپ‌ها را بر قله‌های بلند و خشک یا روی هواپیما و ماهواره می‌گذارند. دشواری دیگر این است که خود تلسکوپ و محیط هم فروسرخ می‌تابند؛ بنابراین ابزار باید تا دماهای بسیار پایین سرد شود. ماهواره‌های IRAS (۱۹۸۳)، ISO و تلسکوپ فضایی اسپیتزر که از ۲۰۰۳ تا ۲۰۲۰ کار کرد، نقشهٔ فروسرخ آسمان را ساختند.
جیمز وب و آینده
تلسکوپ فضایی جیمز وب با آینهٔ ۶٫۵ متری و سپر آفتابی بزرگ، که از ۲۰۲۲ کار میکند، نقطهٔ اوج این شاخه است. وب در نقطهٔ دوم لاگرانژ، حدود ۱٫۵ میلیون کیلومتر دورتر از زمین، در دمایی حدود منفی ۲۳۰ درجهٔ سانتی‌گراد کار میکند. نخستین کهکشانها، جو سیاره‌های دور و تولد ستاره‌ها از مهم‌ترین اهداف آن است.
پرسش‌های رایج
### اخترشناسی فروسرخ چیست؟
اخترشناسی فروسرخ رصد جهان با پرتو فروسرخ است. این پرتو از غبار می‌گذرد و اجرام سرد و دور را نشان می‌دهد.
### چرا تلسکوپ فروسرخ را به فضا میفرستند؟
بخار آب جو زمین فروسرخ را جذب میکند و گرمای خود جو نیز مزاحم است. فضا خشک و سرد است و رصد را آسانتر میکند.
### چرا جیمز وب فروسرخ میبیند؟
نور کهکشانهای بسیار دور بهعلت انبساط جهان به فروسرخ کشیده میشود. وب برای دیدن نخستین کهکشانها در این محدوده طراحی شده است.
### چه کسی فروسرخ را کشف کرد؟
ویلیام هرشل، اخترشناس بریتانیایی، در سال ۱۸۰۰ فروسرخ را کشف کرد. او گرمای ناشی از ناحیهٔ ماورای سرخ طیف خورشید را اندازه گرفت.