واژهنامه · فیزیک
طیف spectrum
طیف نمایش شدت یک تابش، مثلاً نور، بر حسب طول موج یا بسامد است، چنانکه با باز شدن تابش در منشور یا طیفنگار، هر رنگ یا هر بخش آن جداگانه دیده و سنجیده شود.
واژهٔ لاتین spectrum به معنای «نمود» یا «شبح» است و نیوتن آن را برای نوار رنگی منشور به کار برد.
وقتی نور سفید از منشور یا قطرههای باران میگذرد، رنگهایش از هم جدا میشوند و نواری از بنفش تا سرخ میسازند. این سادهترین طیفی است که میبینیم. ایزاک نیوتن در دههٔ ۱۶۶۰ میلادی با منشور نشان داد نور سفید آمیزهای از همین رنگهاست.
طیف سه شکل اصلی دارد. طیف پیوسته، مثل نور رشتهٔ داغ لامپ رشتهای، همهٔ رنگها را دارد. طیف نشری فقط چند خط روشن دارد، مثل نور زرد لامپ بخار سدیم کمفشار که تقریباً همهاش در دو خط نزدیک به هم در حدود ۵۸۹ نانومتر است؛ در چراغهای نارنجی سدیم پرفشار خیابانهای شهرهای ایران همین دو خط پهن شدهاند و با رنگهای دیگر درآمیختهاند. طیف جذبی خطهای تیره دارد، مثل خطهایی که گازهای لایههای بیرونی خورشید در طیف آن میاندازند.
طیف فقط مال نور نیست؛ صدا و موجهای رادیویی هم طیف دارند. در نجوم، «طیف» بیشتر یعنی طیف نور یک جرم آسمانی، که ترکیب، دما و سرعت آن را لو میدهد. با «طیف الکترومغناطیسی» اشتباه نگیرید: آن نام کل گسترهٔ تابشها از رادیو تا گاماست، ولی طیف یک ستاره فقط نوری است که همان ستاره میتاباند.
در فلکبین ببینید
پرسشهای رایج
فرق طیف پیوسته با طیف خطی چیست؟
طیف پیوسته همهٔ رنگها را بیفاصله دارد و از جسم داغ و چگال، مثل رشتهٔ لامپ یا سطح ستاره، میآید. طیف خطی فقط چند رنگ باریک دارد: گاز رقیق و داغ خطهای روشن نشری میتاباند، و گاز سردتری که جلوی یک منبع پیوسته باشد همان طول موجها را جذب میکند و خطهای تیره میسازد. جای این خطها برای هر عنصر شیمیایی ثابت است.
چطور از طیف یک ستاره میفهمیم از چه ساخته شده است؟
هر عنصر شیمیایی در طیف خطهایی در طول موجهای ویژهٔ خودش دارد، مثل اثر انگشت. اخترشناسان طیف ستاره را با طیف عنصرها در آزمایشگاه مقایسه میکنند. عنصر هلیوم نخست در سال ۱۸۶۸ از روی خطی ناشناخته در طیف خورشید پیدا شد و سالها بعد روی زمین. شدت خطها دمای ستاره را، و جابهجایی آنها به سوی سرخ یا آبی سرعت دور یا نزدیک شدنش را نشان میدهد.
آیا رنگینکمان همان طیف نور خورشید است؟
رنگینکمان طیف نور خورشید است که قطرههای باران با شکست و بازتاب آن را باز کردهاند، ولی طیفی کموضوح. رنگهای رنگینکمان روی هم میافتند و خطهای تیرهٔ طیف خورشید در آن دیده نمیشوند؛ برای دیدن آن خطها طیفنما یا توری پراش لازم است. در رنگینکمان اصلی، سرخ در لبهٔ بیرونی و بنفش در لبهٔ درونی کمان است.
نامهای دیگر و املا
شکل درست نوشتن در فلکبین: طیف.
- بیناب رایجرایج در نوشتهٔ اخترشناسی؛ مصوب نیست







