رنگین‌کمان Rainbow

رنگین‌کمان که در فارسی «کمان رستم» هم نامیده می‌شود، یکی از زیباترین پدیده‌های نوری جو زمین است. هر بار که هم خورشید می‌درخشد و هم در جایی دیگر از آسمان باران می‌بارد، امکان دیدنش هست.

این پدیده یک جسم واقعی در آسمان نیست و جای ثابتی ندارد. هر ناظر رنگین‌کمان خودش را می‌بیند و اگر چند قدم جابه‌جا شود، قطره‌های دیگری نور را به چشمش می‌رسانند.

رنگین‌کمان چگونه پدید می‌آید؟

رنگین‌کمان از سه اتفاق پشت‌سرهم در هر قطرهٔ باران پدید می‌آید: شکست، بازتاب و دوباره شکست. نور سفید خورشید هنگام ورود به قطره خم می‌شود، از دیوارهٔ پشتی قطره بازمی‌تابد و هنگام خروج دوباره خم می‌شود.

چون هر رنگ نور به اندازهٔ متفاوتی خم می‌شود، رنگ‌ها از هم جدا می‌شوند. این همان اصلی است که در منشور شیشه‌ای هم دیده می‌شود. قطره‌ها نور را بیشترین‌بار در زاویه‌ای حدود ۴۲ درجه نسبت به خط مقابل خورشید به ناظر می‌فرستند و به همین دلیل شکل کمان دایره‌ای پیدا می‌کند. قرمز، که کم‌تر خم می‌شود، در لبهٔ بیرونی و بنفش در لبهٔ درونی قرار می‌گیرد. برای دیدن آن باید پشت ما به خورشید باشد و باران در سمت مقابل ببارد.

رنگین‌کمان دوم و ویژگی‌های دیگر

گاهی بالای کمان اصلی کمان کم‌رنگ‌تری دیده می‌شود. این کمان دوم از دو بازتاب درون قطره پدید می‌آید، در زاویه‌ای حدود ۵۱ درجه دیده می‌شود و ترتیب رنگ‌هایش وارونه است. ناحیهٔ تاریک میان دو کمان را «نوار تاریک الکساندر» می‌نامند.

اگر خورشید بالاتر از حدود ۴۲ درجه باشد، رنگین‌کمان زیر افق می‌ماند و از زمین دیده نمی‌شود. از هواپیما یا قله‌ای بلند گاهی می‌توان آن را به‌صورت دایره‌ای کامل دید. نور ماه روشن نیز گاهی رنگین‌کمانی کمرنگ پدید می‌آورد که چشم آن را تقریباً سفید می‌بیند.

تاریخچهٔ توضیح علمی

فیلسوفان باستان دربارهٔ رنگین‌کمان بسیار نوشتند. در سدهٔ هفدهم دکارت مسیر پرتوها در قطره را حساب کرد و اسحاق نیوتن در حدود سال ۱۶۶۶ با منشور نشان داد نور سفید ترکیبی از رنگ‌هاست. نیوتن هفت رنگ را برشمرد و دلیل کنونی تقسیم‌بندی هفت‌رنگی همین بود، هرچند رنگ‌ها در واقع پیوسته‌اند. دربارهٔ نور مرئی بیشتر بخوانید.

پرسش‌های رایج

### چرا رنگین‌کمان همیشه بعد از باران دیده می‌شود؟
رنگین‌کمان به قطره‌های آب در هوا و نور خورشید هم‌زمان نیاز دارد. بعد از باران هنوز قطره‌ها در هوا مانده‌اند و خورشید از میان ابرها می‌تابد، پس شرایط برای دیدن رنگین‌کمان فراهم است.

### آیا می‌توان به انتهای رنگین‌کمان رسید؟
نه. رنگین‌کمان جسمی در فاصله‌ای مشخص نیست و با حرکت ناظر جابه‌جا می‌شود. زاویهٔ دیدش نسبت به چشم ثابت است، پس هرگز نمی‌توان به آن نزدیک شد.

### رنگین‌کمان چند رنگ دارد؟
رنگین‌کمان در واقع طیف پیوسته‌ای از رنگ‌هاست، اما به‌طور سنتی هفت رنگ قرمز، نارنجی، زرد، سبز، آبی، نیلی و بنفش برایش می‌شمارند. تعداد رنگ‌هایی که هر کس تشخیص می‌دهد به چشم و عادت او بستگی دارد.

### چرا رنگین‌کمان به شکل کمان است؟
قطره‌ها نور را در زاویه‌ای ثابت نسبت به ناظر بازمی‌فرستند و همهٔ نقطه‌هایی که با این زاویه دیده می‌شوند روی یک مخروط قرار دارند. بخشی از این مخروط که بالای افق است به شکل کمان دیده می‌شود.