رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهرصد و ابزارپدیده

رنگین‌کمان Rainbow

رنگین‌کمان کمانی رنگی از نور در آسمان است که وقتی نور خورشید در قطره‌های باران می‌شکند، بازمی‌تابد و به رنگ‌های سازنده‌اش تجزیه می‌شود دیده می‌شود. قرمز در بیرون و بنفش در درون کمان قرار دارد.

نام‌های دیگر: کمان رستم، قوس‌وقزح

رنگین‌کمان
YG01 / Wikimedia Commons · CC BY 4.0 · منبع تصویر

رنگین‌کمان که در فارسی «کمان رستم» هم نامیده می‌شود، یکی از زیباترین پدیده‌های نوری جو زمین است. هر بار که هم خورشید می‌درخشد و هم در جایی دیگر از آسمان باران می‌بارد، امکان دیدنش هست.

این پدیده یک جسم واقعی در آسمان نیست و جای ثابتی ندارد. هر ناظر رنگین‌کمان خودش را می‌بیند و اگر چند قدم جابه‌جا شود، قطره‌های دیگری نور را به چشمش می‌رسانند.

رنگین‌کمان چگونه پدید می‌آید؟

رنگین‌کمان از سه اتفاق پشت‌سرهم در هر قطرهٔ باران پدید می‌آید: شکست، بازتاب و دوباره شکست. نور سفید خورشید هنگام ورود به قطره خم می‌شود، از دیوارهٔ پشتی قطره بازمی‌تابد و هنگام خروج دوباره خم می‌شود.

چون هر رنگ نور به اندازهٔ متفاوتی خم می‌شود، رنگ‌ها از هم جدا می‌شوند. این همان اصلی است که در منشور شیشه‌ای هم دیده می‌شود. قطره‌ها نور را بیشترین‌بار در زاویه‌ای حدود ۴۲ درجه نسبت به خط مقابل خورشید به ناظر می‌فرستند و به همین دلیل شکل کمان دایره‌ای پیدا می‌کند. قرمز، که کم‌تر خم می‌شود، در لبهٔ بیرونی و بنفش در لبهٔ درونی قرار می‌گیرد. برای دیدن آن باید پشت ما به خورشید باشد و باران در سمت مقابل ببارد.

رنگین‌کمان دوم و ویژگی‌های دیگر

گاهی بالای کمان اصلی کمان کم‌رنگ‌تری دیده می‌شود. این کمان دوم از دو بازتاب درون قطره پدید می‌آید، در زاویه‌ای حدود ۵۱ درجه دیده می‌شود و ترتیب رنگ‌هایش وارونه است. ناحیهٔ تاریک میان دو کمان را «نوار تاریک الکساندر» می‌نامند.

اگر خورشید بالاتر از حدود ۴۲ درجه باشد، رنگین‌کمان زیر افق می‌ماند و از زمین دیده نمی‌شود. از هواپیما یا قله‌ای بلند گاهی می‌توان آن را به‌صورت دایره‌ای کامل دید. نور ماه روشن نیز گاهی رنگین‌کمانی کمرنگ پدید می‌آورد که چشم آن را تقریباً سفید می‌بیند.

تاریخچهٔ توضیح علمی

فیلسوفان باستان دربارهٔ رنگین‌کمان بسیار نوشتند. در سدهٔ هفدهم دکارت مسیر پرتوها در قطره را حساب کرد و اسحاق نیوتن در حدود سال ۱۶۶۶ با منشور نشان داد نور سفید ترکیبی از رنگ‌هاست. نیوتن هفت رنگ را برشمرد و دلیل کنونی تقسیم‌بندی هفت‌رنگی همین بود، هرچند رنگ‌ها در واقع پیوسته‌اند. دربارهٔ نور مرئی بیشتر بخوانید.

پرسش‌های رایج

  1. چه شرایطی برای دیدن رنگین‌کمان لازم است؟

    قطره‌های آب و نور خورشید باید هم‌زمان با هندسهٔ مناسب وجود داشته باشند: خورشید پشت ناظر و قطره‌ها در سمت مقابل باشند. رنگین‌کمان می‌تواند هنگام باران یا در افشانهٔ آب دیده شود و پس از هر باران تضمینی نیست.

  2. آیا می‌توان به انتهای رنگین‌کمان رسید؟

    نه. رنگین‌کمان جسمی در فاصله‌ای مشخص نیست و با حرکت ناظر جابه‌جا می‌شود. زاویهٔ دیدش نسبت به چشم ثابت است، پس هرگز نمی‌توان به آن نزدیک شد.

  3. رنگین‌کمان چند رنگ دارد؟

    رنگین‌کمان در واقع طیف پیوسته‌ای از رنگ‌هاست، اما به‌طور سنتی هفت رنگ قرمز، نارنجی، زرد، سبز، آبی، نیلی و بنفش برایش می‌شمارند. تعداد رنگ‌هایی که هر کس تشخیص می‌دهد به چشم و عادت او بستگی دارد.

  4. چرا رنگین‌کمان به شکل کمان است؟

    قطره‌ها نور را در زاویه‌ای ثابت نسبت به ناظر بازمی‌فرستند و همهٔ نقطه‌هایی که با این زاویه دیده می‌شوند روی یک مخروط قرار دارند. بخشی از این مخروط که بالای افق است به شکل کمان دیده می‌شود.

منابع

  1. How Are Rainbows Formed? · Royal Meteorological Society

آخرین بازبینی:

تصویر روز ناسا

در تصویرهای روز

همه

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از رنگین‌کمان گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین