واژهنامه · فیزیک
نیروی کشندی tidal force
نیروی کشندی تفاوت کشش گرانشی یک جرم بر دو سوی جسمی گسترده است که آن جسم را در راستای آن جرم کش میآورد؛ جزر و مد دریاها از نیروی کشندی ماه و خورشید است.
تلفظ: کِشَندی«کشندی» از «کشند»، برابر فرهنگستان برای جزر و مد، و آن از «کشیدن» است.
گرانش ماه بر سوی نزدیک زمین کمی قویتر از مرکز زمین است و بر سوی دور کمی ضعیفتر. همین اختلاف، آب اقیانوسها را در دو سوی زمین برآمده میکند؛ برای همین بیشتر ساحلهای دنیا در هر شبانهروز دو بار مد و دو بار جزر دارند.
نیروی کشندی با مکعب فاصله کم میشود، نه مثل خود گرانش با مجذور آن. برای همین ماه، با آنکه جرمش حدود ۲۷ میلیون بار کمتر از خورشید است، چون بسیار نزدیکتر است، اثر کشندیاش بر زمین حدود دو برابر خورشید است. در ماه نو و ماه کامل که این دو همراستا میشوند، مدها بلندترند.
در جای دیگر منظومهٔ شمسی همین نیرو درون آیو، قمر مشتری، گرما میسازد و آتشفشانهایش را روشن نگه میدارد. نزدیک سیاهچاله، نیروی کشندی آنقدر شدید میشود که جسم را دراز و باریک میکند. با خود «گرانش» اشتباه نگیرید: نیروی کشندی خود کشش نیست، اختلاف کشش میان دو سوی یک جسم است.
پرسشهای رایج
چرا هر روز دو بار مد داریم، نه یک بار؟
نیروی کشندی ماه آب اقیانوسها را در دو سوی زمین برآمده میکند: سوی رو به ماه، که کشش ماه در آن بیشتر از مرکز زمین است، و سوی مقابل، که کشش در آن کمتر است. زمین در هر شبانهروز از زیر هر دو برآمدگی میگذرد، پس بیشتر ساحلها حدود هر ۱۲ ساعت و ۲۵ دقیقه یک مد دارند. شکل ساحل و عمق دریا این الگو را در بعضی جاها تغییر میدهد.
آیا نیروی کشندی ماه روی بدن انسان اثر دارد؟
نیروی کشندی ماه روی بدن انسان عملاً هیچ اثری ندارد. نیروی کشندی به اندازهٔ جسم بستگی دارد و بدن انسان حداکثر دو متر است، نه هزاران کیلومتر مثل اقیانوس. شتاب کشندی ماه بر بدن دهها هزار میلیارد بار کوچکتر از گرانش زمین است. جزر و مد فقط در پهنههای بسیار بزرگ آب به چشم میآید، و حتی دریاچههای بزرگ هم مد چشمگیری ندارند.
چرا ماه همیشه یک رویش را به زمین نشان میدهد؟
ماه همیشه یک رو را به زمین نشان میدهد، چون نیروی کشندی زمین در گذشتهٔ دور چرخش ماه را آنقدر کند کرد که دورهٔ چرخش ماه به دور خودش با دورهٔ گردشش به دور زمین، حدود ۲۷٫۳ روز، برابر شد. به این حالت قفل کشندی میگویند. چهار قمر بزرگ مشتری و بسیاری از قمرهای دیگر منظومهٔ شمسی هم قفل کشندیاند.
نامهای دیگر و املا
شکل درست نوشتن در فلکبین: نیروی کشندی.
- نیروهای کشندی رایججمع؛ شکل امروز سایت
- نیروی جزر و مدی رایج







