رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهفیزیک و شیمیمفهوم

نیروی کشندی Tidal force

نیروی کشندی تفاوت گرانش یک جرم در نقاط مختلف جسمی دیگر است که آن را کشیده می‌کند و عامل پدیده‌هایی مانند جزر و مد، گرم شدن قمرها و متلاشی شدن اجرام نزدیک به جرم‌های سنگین است.

نیروی کشندی
Grufo / Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0 · منبع تصویر

گرانش یک جرم با فاصله ضعیف می‌شود. بنابراین جسمی که در میدان گرانشی جرمی بزرگ است در سمت نزدیک‌تر کشش بیشتری می‌گیرد تا در سمت دورتر. این اختلاف نیروی کشندی است و باعث می‌شود جسم در راستای خط واصل دو جرم کشیده و در عرض فشرده شود.

## نیروی کشندی چگونه کار می‌کند؟
اگر جسمی به شعاع r در فاصلهٔ d از جرم M باشد و r بسیار کوچک‌تر از d باشد، اختلاف شتاب گرانشی میان مرکز و سطح آن در راستای جرم M تقریباً از رابطهٔ زیر به دست می‌آید:

a_{\text{tidal}} \approx \frac{2GMr}{d^3}

مهم است که این نیرو با توان سوم فاصله کم می‌شود، یعنی بسیار سریع‌تر از خود گرانش. به همین دلیل اثر آن در نزدیکی جرم‌های سنگین شدید است.

## اثرهای نیروی کشندی
- جزر و مد در اقیانوس‌های زمین، به‌خاطر کشش ماه و خورشید.
- قفل کشندی: قمرها با گذشت زمان طوری می‌چرخند که همیشه یک سمتشان به سیاره باشد.
- گرم شدن درونی قمرها، مثلاً در آیو که آتشفشان‌های فعالی دارد.
- حد روش: فاصله‌ای که جرم کشیده می‌شود و متلاشی می‌شود، مانند حلقه‌های زحل.
- اسپاگتی‌شدن نزدیک سیاه‌چاله‌ها.

## نمونه‌های مشهور
نیروی کشندی مشتری در ۱۹۹۲ دنباله‌داری را شکافت که در ۱۹۹۴ به صورت ده‌ها قطعه به این سیاره برخورد کرد؛ ماجرایی که در دنباله‌دار شومیکر–لوی ۹ شرح داده شده است.

پرسش‌های رایج

  1. نیروی کشندی چیست؟

    نیروی کشندی اختلاف کشش گرانشی در دو سوی یک جسم است که آن را می‌کشد و باعث پدیده‌هایی مثل جزر و مد می‌شود.

  2. چرا ماه جزر و مد ایجاد می‌کند؟

    گرانش ماه در سمت نزدیک زمین قوی‌تر از سمت دور است و آب اقیانوس‌ها را به دو برآمدگی می‌کشد؛ الگوی واقعی به شکل حوضه و ساحل بستگی دارد؛ برخی سواحل در هر روز قمری دو مد، برخی یک مد و برخی الگویی مختلط دارند.

  3. نیروی کشندی با گرانش چه فرقی دارد؟

    گرانش کشش کلی است، اما نیروی کشندی تفاوت آن در دو نقطهٔ جسم است و به توان سوم فاصله کم می‌شود.

  4. آیا نیروی کشندی می‌تواند سیاره را متلاشی کند؟

    بله، اگر جسم به درون حد روش جرمی سنگین نزدیک شود، نیروی کشندی می‌تواند آن را از هم بپاشد.

منابع

  1. Types and Causes of Tidal Cycles · NOAA National Ocean Service

آخرین بازبینی:

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از نیروی کشندی گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین