دانشنامهمفهوم
اسید و باز Acid–base
اسید و باز دو دستهٔ بزرگ مواد شیمیایی‌اند که با مقیاس pH سنجیده می‌شوند؛ اسیدها طعم ترش و pH کمتر از ۷ دارند و بازها لغزنده‌اند و pH بالاتر از ۷.
نام‌های دیگر: pH، پ‌هاش
لیمو، سرکه و باتری ماشین اسیدی‌اند و جوش شیرین، صابون و سفیدکننده خاصیت بازی دارند. دانشمندان تعریف‌های گوناگونی برای آن‌ها پیشنهاد کرده‌اند. در تعریف ساده‌ای که آرنیوس ارائه کرد، اسید در آب یون هیدروژن (H⁺) آزاد می‌کند و باز یون هیدروکسید (OH⁻). در تعریف گسترده‌تر برونستد–لوری، اسید دهندهٔ پروتون و باز گیرندهٔ آن است.
## pH چیست؟
pH معیاری از اسیدی بودن یک محلول است و بر پایهٔ لگاریتم غلظت یون هیدروژن تعریف میشود:
مقیاس معمول از ۰ تا ۱۴ است. آب خالص ۷ دارد و خنثی است. کمتر از ۷ اسیدی و بیشتر از ۷ بازی است. هر یک واحد تغییر pH یعنی ده برابر تغییر غلظت یون هیدروژن. pH معده حدود ۱ تا ۳، قهوه حدود ۵، خون انسان حدود ۷٫۴ و سفیدکننده حدود ۱۲ است.
## واکنش اسید و باز
وقتی اسید و باز با هم مخلوط شوند، خنثی‌سازی رخ می‌دهد و معمولاً نمک و آب پدید می‌آید. برای نمونه اسید کلریدریک و سود نمک خوراکی و آب می‌دهند. این واکنش شیمیایی در داروهای ضد سوزش معده هم به کار می‌رود. شناساگرهایی مانند کاغذ تورنسل و کلم بنفش با تغییر رنگ، اسیدی یا بازی بودن را نشان می‌دهند.
## اسیدها و بازها در طبیعت و کیهان
دی‌اکسید کربن در آب حل میشود و اسید کربنیک می‌سازد؛ به همین دلیل افزایش آن در جو، اقیانوس‌ها را اندکی اسیدی‌تر می‌کند و صدف‌سازها را تهدید می‌کند (نگاه کنید به تغییرات اقلیمی). ابرهای زهره از اسید سولفوریک‌اند. بدن ما هم با تنظیم دقیق pH خون زنده می‌ماند.
## پرسش‌های رایج
### اسید قوی یعنی چه؟
اسیدی که در آب تقریباً کاملاً یونیده میشود، مانند اسید کلریدریک. اسید ضعیف، مثل سرکه، فقط بخش کوچکی از مولکولهایش یونیده میشود.
### pH آب خالص چند است؟
آب خالص در ۲۵ درجهٔ سانتیگراد pH برابر ۷ دارد و خنثی است. آب آشامیدنی معمولی به دلیل مواد محلول کمی اختلاف دارد.
### آیا هر ماده‌ای ترش اسید است؟
طعم ترش معمولاً نشانهٔ اسید است، اما چشیدن مواد شیمیایی برای شناسایی اسید خطرناک است. شناساگرها راه ایمن‌ترند.