دانشنامهفیزیک و شیمیمفهوم
اسید و باز Acid–base
اسید و باز دو دستهٔ مواد شیمیاییاند؛ در تعریف برونستد–لوری، اسید دهندهٔ پروتون و باز گیرندهٔ آن است. در محلول آبی در ۲۵ درجهٔ سلسیوس، pH کمتر از ۷ اسیدی و بیشتر از ۷ بازی است.
نامهای دیگر: pH، پهاش
لیمو، سرکه و باتری ماشین اسیدیاند و جوش شیرین، صابون و سفیدکننده خاصیت بازی دارند. دانشمندان تعریفهای گوناگونی برای آنها پیشنهاد کردهاند. در تعریف سادهای که آرنیوس ارائه کرد، اسید در آب یون هیدروژن (H⁺) آزاد میکند و باز یون هیدروکسید (OH⁻). در تعریف گستردهتر برونستد–لوری، اسید دهندهٔ پروتون و باز گیرندهٔ آن است.
## pH چیست؟
pH معیاری از اسیدی بودن یک محلول است و بهطور دقیق بر پایهٔ فعالیت یون هیدروژن تعریف میشود. در محلولهای رقیق، میتوان از تقریب غلظت استفاده کرد:
مقیاس معمول از ۰ تا ۱۴ است. در ۲۵ درجهٔ سلسیوس، آب خالص pH برابر ۷ دارد و خنثی است؛ محلول آبی با pH کمتر از ۷ اسیدی و بیشتر از ۷ بازی است. مقدار pH خنثی با دما تغییر میکند. هر یک واحد تغییر pH یعنی ده برابر تغییر غلظت یون هیدروژن. pH معده حدود ۱ تا ۳، قهوه حدود ۵، خون انسان حدود ۷٫۴ و سفیدکننده حدود ۱۲ است.
## واکنش اسید و باز
وقتی اسید و باز با هم مخلوط شوند، خنثیسازی رخ میدهد و معمولاً نمک و آب پدید میآید. برای نمونه اسید کلریدریک و سود نمک خوراکی و آب میدهند. این واکنش شیمیایی در داروهای ضد سوزش معده هم به کار میرود. شناساگرهایی مانند کاغذ تورنسل و کلم بنفش با تغییر رنگ، اسیدی یا بازی بودن را نشان میدهند.
## اسیدها و بازها در طبیعت و کیهان
دیاکسید کربن در آب حل میشود و اسید کربنیک میسازد؛ به همین دلیل افزایش آن در جو، اقیانوسها را اندکی اسیدیتر میکند و صدفسازها را تهدید میکند (نگاه کنید به تغییرات اقلیمی). ابرهای زهره از اسید سولفوریکاند. بدن ما هم با تنظیم دقیق pH خون زنده میماند.
پرسشهای رایج
اسید قوی یعنی چه؟
اسیدی که در آب تقریباً کاملاً یونیده میشود، مانند اسید کلریدریک. اسید ضعیف، مثل سرکه، فقط بخش کوچکی از مولکولهایش یونیده میشود.
pH آب خالص چند است؟
آب خالص در ۲۵ درجهٔ سانتیگراد pH برابر ۷ دارد و خنثی است. آب آشامیدنی معمولی به دلیل مواد محلول کمی اختلاف دارد.
آیا هر مادهای ترش اسید است؟
طعم ترش معمولاً نشانهٔ اسید است، اما چشیدن مواد شیمیایی برای شناسایی اسید خطرناک است. شناساگرها راه ایمنترند.
منابع
- pH · IUPAC
- 14.2 pH and pOH · OpenStax / Rice University
آخرین بازبینی:
پیوند به اینجا
مدخلهایی که در متنشان از اسید و باز گفتهاند.







