دانشنامهفیزیک و شیمیمفهوم
محلول Solution
محلول مخلوطی همگن از دو یا چند ماده است که در آن مادهٔ حلشونده بهطور یکنواخت در حلال پخش شده است؛ مثل نمک در آب یا قند در چای.
نامهای دیگر: حل شدن

در محلول، ذرهها آنقدر ریز و یکنواخت پخشاند که با چشم یا میکروسکوپ معمولی اجزا دیده نمیشوند و محلول شفاف میماند. جزء بیشتر را حلال و جزء کمتر را حلشونده مینامند. در محلول نمک در آب، آب حلال و نمک حلشونده است. آب به دلیل قطبی بودن «حلال جهانی» لقب گرفته است.
## محلول چگونه تشکیل میشود؟
وقتی نمک خوراکی در آب میافتد، مولکولهای آب دور یونهای سدیم و کلر را میگیرند و آنها را از شبکهٔ بلور جدا میکنند. مادههای دیگر مانند قند مولکولیاند بیآنکه یونیده شوند حل میشوند. قاعدهٔ سادهٔ «شبیه در شبیه حل میشود» میگوید مواد قطبی در حلال قطبی و مواد ناقطبی (مثل روغن) در حلال ناقطبی حل میشوند. به همین دلیل روغن در آب نمیماند.
## غلظت و سیرشدگی
غلظت نشان میدهد چه مقدار حلشونده در مقدار معینی محلول است. رایجترین واحدها درصد جرمی و مولار (شمار مول در هر لیتر) است. هر حلالی در دمای معین حداکثر مقدار معینی حلشونده میپذیرد؛ محلول در این حد «سیرشده» است. بیش از آن رسوب میکند. دما اغلب حلشدن جامدها را بیشتر میکند ولی از حلشدن گازها میکاهد، چنانکه نوشابهٔ گرم زودتر گاز خود را از دست میدهد.
## نمونههایی از محلول
محلول فقط مایع نیست. هوا مخلوطی گازی و همگن از نیتروژن، اکسیژن و گازهای دیگر است، و برخی آلیاژها محلول جامد تشکیل میدهند؛ البته هر آلیاژی، از جمله هر نوع فولاد، الزاماً تکفاز و محلول همگن نیست. آب دریا حدود ۳٫۵ درصد نمک دارد. محلولهای دارویی نیز نمونهاند، اما خون کامل بهسبب داشتن سلولهای معلق محلول همگن نیست. تعریف آرنیوس از اسید و باز به محلولهای آبی مربوط است؛ تعریفهای گستردهتری نیز وجود دارد. در فضا، محلول به معنی معمول کمیاب است، ولی ترکیب یخها در دنبالهدارها و اقیانوس زیرسطحی قمرها میتواند محلولی از نمکها باشد.
پرسشهای رایج
محلول و مخلوط چه فرقی دارند؟
محلول یک نوع مخلوط همگن است که اجزایش در سطح مولکولی یا یونی یکنواختاند. مخلوط ناهمگن مانند آب و ماسه اجزای قابل تشخیص دارد.
محلول سیرشده یعنی چه؟
یعنی دیگر نمیتواند حلشونده بیشتری در دمای همان لحظه بپذیرد. مقدار بیشتر بهصورت رسوب ته ظرف میماند.
چرا روغن در آب حل نمیشود؟
چون مولکولهای روغن ناقطبیاند و آب قطبی است. مولکولهای آب ترجیح میدهند به هم بچسبند و روغن را بیرون میرانند.
منابع
- 11.1 The Dissolution Process · OpenStax / Rice University
آخرین بازبینی:
راهنما و مقاله
برای خواندن بیشتر
- مقالهچطور تلسکوپ را تمیز نگه داریم و به آن آسیب نزنیم؟چند ذره گردوغبار روی عدسی، شبنم آخر شب و لکهای داخل تلسکوپ هرکدام رسیدگی متفاوتی میخواهند. ببینید چه وقت بهتر است به سطح دست نزنید و چه وقت از پشتیبانی کمک بگیرید.
- مقالهآیا دیوار یخی قطب جنوب واقعاً لبهٔ زمین است؟دیوارهای یخی جنوبگان واقعیاند. اما آیا دور زمین کشیده شدهاند؟ ببینیم فاصلهٔ شهرهای جنوبی، خورشید نیمهشب و جای ستارهها با کدام نقشه جور درمیآیند.
- راهنماچرا نهنگها با شُش نفس میکشند؟ سرنخهای تکامل در بدن جانداراننهنگ در آب زندگی میکند، اما برای نفسکشیدن به هوا برمیگردد. از همین معما، سرنخهای سنگواره، استخوان و وراثت را دنبال میکنیم.
- راهنماچرا آهن زنگ میزند، اما طلا نه؟میخ آهنی در رطوبت تغییر میکند، اما طلا در شرایط معمول مقاومتر میماند. از این تفاوت، واکنشپذیری، زنگ و نقش پوشش محافظ را میفهمیم.
پیوند به اینجا
مدخلهایی که در متنشان از محلول گفتهاند.







