انفجار کامبرین Cambrian explosion

انفجار کامبرین به افزایش شگفت‌انگیز تنوع جانوران در سنگواره‌ها در حدود ۵۴۱ میلیون سال پیش اشاره دارد. پیش از آن بیشتر زندگی‌ها میکروبی یا جانوران ساده و نرم‌بدن بود. در دوره‌ای حدود ۲۰ تا ۲۵ میلیون ساله ردپای بیشتر شاخه‌های جانوری امروزی، از جمله بندپایان، نرم‌تنان و طنابداران، پدید آمد.

## چرا آن را «انفجار» می‌نامند؟
این نام از دید زمین‌شناسی است: ۲۰ میلیون سال در برابر ۴ میلیارد سال تاریخ حیات کوتاه است. اما برای ما این دوره بسیار طولانی بوده و رویداد ناگهانی نبوده است؛ نام «انفجار» فقط تندی نسبی تغییرها را نشان می‌دهد.

## چه جانورانی پدید آمدند؟
ویژگی‌های مهمی در این دوره دیده می‌شود: صدف‌ها و اسکلت‌های سخت، چشم‌ها، پاها و شکارچی‌ها. سنگواره‌های ممتاز لایه‌های برجس در کانادا (حدود ۵۰۸ میلیون سال) و چنگجیانگ در چین نمونه‌های بسیار خوب نگه داشته‌شدهٔ جانوران آن زمان را نشان می‌دهند. جانورانی مانند تریلوبیت‌ها و آنومالوکاریس، شکارچی بزرگ آن دوره، از این نمونه‌اند.

## علت آن چه بود؟
دلیل قطعی وجود ندارد و احتمالاً چند عامل با هم دخیل بودند:

• اکسیژن: افزایش اکسیژن اقیانوس‌ها پس از رویداد بزرگ اکسیژن‌سازی و دوره‌های بعدی.
• رقابت و شکار: پیدایش شکارچی‌ها فشار تکاملی برای ساخت اسکلت و چشم به وجود آورد.
• عوامل ژنتیکی: ژن‌های سازندهٔ طرح بدن زودتر از آن شکل گرفته بودند.
• تغییر محیط: تغییر شیمی دریا و بالا آمدن سطح آب.

همچنین پیش‌تر جانوران ساده‌تر، موسوم به زیست‌مندان ادیاکارا، وجود داشتند؛ پس «انفجار» از هیچ آغاز نشد. نمونه‌ای از مراحل تکامل سریع در فرصت‌های تازه است.

## پرسش‌های رایج
### انفجار کامبرین یعنی چه؟
یعنی پدیدار شدن ناگهانی، به مقیاس زمین‌شناسی، بیشتر شاخه‌های اصلی جانوران در سنگواره‌ها حدود ۵۴۱ میلیون سال پیش.

### آیا انفجار کامبرین با تکامل مخالف است؟
نه. این رویداد حدود ۲۰ میلیون سال طول کشید که برای انتخاب طبیعی زمان کافی است. شواهد مولکولی و سنگواره‌های پیش از آن نشان می‌دهند ریشهٔ این گروه‌ها کمی قدیمی‌تر است.

### اولین جانوران چه زمانی پدید آمدند؟
نخستین نشانه‌های جانوران ظاهراً در دورهٔ ادیاکارا، پیش از کامبرین، دیده می‌شود، اما تنوع بالا و اسکلت‌های سخت از کامبرین شروع می‌شود.

### آیا در کامبرین جانداران خشکی هم بودند؟
نه، تقریباً همهٔ جانوران پیچیدهٔ آن دوران در دریا می‌زیستند. حضور گستردهٔ جانوران و گیاهان روی خشکی خیلی دیرتر، از حدود ۴۷۰ تا ۴۰۰ میلیون سال پیش، شروع شد.