رویداد بزرگ اکسیژنسازی Great Oxidation Event
رویداد بزرگ اکسیژنسازی دورهای از تاریخ زمین در حدود ۲٫۴ میلیارد سال پیش است که در آن اکسیژن آزاد بهطور پایدار در جو انباشته شد و شیمی جو و زندگی را دگرگون کرد.
نامهای دیگر: فاجعه اکسیژن

مشخصات
| آغاز تقریبی | حدود ۲٫۴ میلیارد سال پیش |
|---|
بر پایهٔ منابع بازبینیشدهٔ این مدخل.
رویداد بزرگ اکسیژنسازی (GOE) تغییر بزرگی در تاریخ زمین بود. پیش از آن جو تقریباً بیاکسیژن بود. در این رویداد مقدار اکسیژن جو از ناچیز به حدی رسید که همچنان در رسوبها دیده میشود. این تغییر در یک شب رخ نداد؛ طی صدها میلیون سال، از حدود ۲٫۴ تا ۲ میلیارد سال پیش، گسترش یافت.
## اکسیژن از کجا آمد؟
منبع اصلی اکسیژن فتوسنتز سیانوباکتریها بود. این میکروبها، که تودهٔ آنها را در استروماتولیتها میبینیم، از نور برای ساختن قند استفاده میکردند و اکسیژن را پسماند آزاد میکردند. نخست این اکسیژن با موادی مانند آهن محلول در اقیانوس واکنش میداد و خودش از میان میرفت. زنگ آهن حاصل در لایههای رسوبی «سازندهای آهن نواری» که امروز مهمترین منبع سنگ آهن جهان هستند، جمع شد. بهطور ساده، انباشت اکسیژن زمانی ممکن شد که تولید آن از مصرفش در واکنشهای شیمیایی بیشتر شد؛ علت و روند دقیق این تغییر همچنان پژوهش میشود.
## پیامدهای آن چه بود؟
- تغییر شیمی زمین: سنگها و رسوبهای سطحی اکسید شدند و معدنیهای تازه پدید آمد.
- بحران برای بیهوازیها: اکسیژن برای بسیاری از جانداران آن زمان سمی بود. زیستگاه مناسب بسیاری از بیهوازیها محدود شد، اما ابعاد یک انقراض سراسری در آن زمان مستقیماً معلوم نیست. به همین دلیل گاهی آن را «فاجعهٔ اکسیژن» مینامند.
- سردی شدید: گمان میرود اکسیژن متان، که گازی گلخانهای بود، را از میان برد و در پی آن یخبندانهای بزرگ پدید آمد. این بهویژه با دوران یخبندان هورونی ارتباط داده میشود.
- زمینهٔ جانداران پیچیده: تنفس هوازی انرژی بسیار بیشتری میدهد و بعدها یاختههای هستهدار و جانوران را ممکن کرد. لایهٔ ازن هم که از اکسیژن ساخته شد، پرتو فرابنفش را تا حدی بازداشت.
## چقدر درباره آن مطمئنیم؟
نشانههای اصلی تغییرها در ایزوتوپهای گوگرد، رسوبهای آهن و سنگهای قدیمی است. دانشمندان زمان دقیق آغاز فتوسنتز اکسیژنزا و میزان اکسیژن در هر دوره را بحث میکنند. برخیها بر وجود «نسیمهای» اکسیژن پیش از رویداد اصلی تأکید دارند.
پرسشهای رایج
رویداد بزرگ اکسیژنسازی چه زمانی رخ داد؟
حدود ۲٫۴ میلیارد سال پیش آغاز شد و چند صد میلیون سال ادامه یافت.
چرا به آن فاجعهٔ اکسیژن میگویند؟
چون اکسیژن برای بسیاری از جانداران بیهوازی سمی است و افزایش آن زیستگاه مناسبشان را محدود کرد؛ شواهد برای تعیین گسترهٔ یک انقراض سراسری کافی نیست.
چه جانداری اکسیژن جو را ساخت؟
سیانوباکتریها با فتوسنتز. اکسیژن امروز هم بیشتر حاصل فتوسنتز جلبکها، باکتریها و گیاهان است.
آیا از آن زمان اکسیژن ثابت ماند؟
نه. مقدار اکسیژن پس از رویداد بزرگ هم تغییر کرد و در بخش بزرگی از پروتروزوئیک پایینتر از امروز بود. افزایشهای بعدی رخ دادند، اما زمان و اندازهٔ دقیق آنها همچنان محل پژوهش است.
منابع
- Whiffs and the Rise of Oxygen · NASA Astrobiology
آخرین بازبینی:
پیوند به اینجا
مدخلهایی که در متنشان از رویداد بزرگ اکسیژنسازی گفتهاند.







