دانشنامهفیزیک و شیمیمفهوم
اکسیژن Oxygen
اکسیژن عنصر شمارهٔ ۸ با نماد O است؛ گازی که حدود ۲۱ درصد هوای زمین را میسازد، برای تنفس بیشتر جانداران لازم است و فراوانترین عنصر پوستهٔ زمین است.
نامهای دیگر: عنصر اکسیژن

مشخصات
| کشف مستقل | کارل ویلهلم شیله، اوایل دههٔ ۱۷۷۰؛ جوزف پریستلی، ۱۷۷۴ |
|---|
بر پایهٔ منابع بازبینیشدهٔ این مدخل.
اکسیژن در شرایط عادی بهصورت مولکول O₂ دیده میشود، گازی بیرنگ و بیبو که آسان با بیشتر عنصرها واکنش میدهد. سوختن، زنگزدن و تنفس سلولی همه نمونههایی از واکنش با اکسیژناند (اکسایش).
## اکسیژن در هوا و پوستهٔ زمین
اکسیژن حدود ۲۱ درصد حجم جو زمین است و در پوستهٔ زمین حدود ۴۶ درصد جرم را دارد، بیشتر درون سنگها و کانیهایی مثل سیلیکاتها و اکسیدها. در مولکول آب هم حدود هشتنهم جرم از اکسیژن است. در کل جهان اکسیژن پس از هیدروژن و هلیوم سومین عنصر فراوان است و در ستارههای پرجرم ساخته میشود.
## اکسیژن زمین از کجا آمد؟
جو نخستین زمین تقریباً اکسیژن آزاد نداشت. باکتریهای فتوسنتزکننده حدود ۲٫۴ میلیارد سال پیش آنقدر اکسیژن تولید کردند که جو را دگرگون کرد؛ این رویداد را رویداد بزرگ اکسیژندار شدن مینامند. امروز بیشتر اکسیژن تازه از فتوسنتز گیاهان، جلبکها و فیتوپلانکتونهای اقیانوس میآید.
## اوزون و کاربردها
نوع سهاتمی اکسیژن، اوزون (O₃)، در لایهٔ اوزون بخش زیادی از فرابنفش خورشید را جذب میکند. اکسیژن در پزشکی، جوشکاری، فولادسازی و موتور موشکها مصرف میشود. اکسیژن مایع در حدود ۱۸۳- درجهٔ سانتیگراد میجوشد و رنگ آبی کمرنگی دارد.
پرسشهای رایج
اکسیژن چقدر از هوای زمین را میسازد؟
اکسیژن حدود ۲۱ درصد هوای زمین است و بیشتر باقیمانده نیتروژن است. این نسبت در هزاران سال اخیر تقریباً ثابت مانده است، هرچند در تاریخ بسیار طولانی زمین نوسانهای بزرگی داشته است.
اکسیژن آتشگیر است؟
اکسیژن خودش نمیسوزد، ولی سوختن را شدیداً تشدید میکند. در هوای پراکسیژن حتی موادی که معمولاً دیر میسوزند آسان آتش میگیرند.
آیا در سیارههای دیگر اکسیژن هست؟
اکسیژن در بسیاری از جاها هست، اما بیشتر بهصورت ترکیب، مثل یخ آب و سنگها. جو مریخ کمتر از یک درصد اکسیژن دارد و مقدار زیاد اکسیژن آزاد در جو سیارهای فقط روی زمین و به کمک حیات شناخته شده است.
منابع
- Oxygen: Element information, properties and uses · Royal Society of Chemistry
آخرین بازبینی:
راهنما و مقاله
برای خواندن بیشتر
- مقالهآیا ماشین آبسوز واقعاً میتواند فقط با آب حرکت کند؟برای سنجش ادعای ماشین آبسوز، مسیر آب کافی نیست؛ باید برق، سوخت و تغییر ذخیرهٔ باتری را دنبال کنیم و بدانیم چه گزارشی کاهش مصرف را واقعاً میسنجد.
- مقالهآیا میشود فرگشت را همین امروز دید؟از باکتریهای بایگانیشده تا پرندگان جزیره، ببینیم پژوهشگران چه چیزی را اندازه میگیرند و چطور تغییر وراثتی جمعیت را از تغییر یک فرد جدا میکنند.
- مقالهاز کجا میدانیم انسان واقعاً روی ماه قدم گذاشته است؟شواهد فرود ماه را از رصدهای بیرون از ناسا تا ابزارهای سطح و فیلمهای بحثبرانگیز دنبال کنیم؛ هر مدرک چه چیزی را روشن میکند و کدام نتیجه از آن برنمیآید؟
- راهنماچرا نهنگها با شُش نفس میکشند؟ سرنخهای تکامل در بدن جانداراننهنگ در آب زندگی میکند، اما برای نفسکشیدن به هوا برمیگردد. از همین معما، سرنخهای سنگواره، استخوان و وراثت را دنبال میکنیم.
- راهنماچرا آهن زنگ میزند، اما طلا نه؟میخ آهنی در رطوبت تغییر میکند، اما طلا در شرایط معمول مقاومتر میماند. از این تفاوت، واکنشپذیری، زنگ و نقش پوشش محافظ را میفهمیم.
- راهنماچرا بعضی ستارهها آرام خاموش میشوند و بعضی منفجر؟دو ستاره ممکن است پایانهای بسیار متفاوتی داشته باشند. ببینیم جرم آغازین چگونه مصرف سوخت و سرنوشت آنها را تغییر میدهد و چرا همهٔ انفجارها هم یک سازوکار ندارند.
فکت علمی
دانستنیها
- ۲۱ خرداد ۱۴۰۴اکسیژن از هوای مریخدستگاه MOXIE روی مریخنورد پرسویرنس در ۲۰ آوریل ۲۰۲۱ در یک ساعت ۵٫۳۷ گرم اکسیژن از دیاکسید کربن جو مریخ ساخت.
- ۲۹ مرداد ۱۴۰۲MOXIE و اکسیژن مریخمریخنورد استقامت که در فوریهٔ ۲۰۲۱ بر مریخ نشست ابزاری به نام MOXIE دارد که دیاکسید کربن جو مریخ را به اکسیژن تبدیل میکند؛ آزمایشی برای تأمین اکسیژن و سوخت موشک در سفرهای آینده.
اخبار نجوم
در خبرها
در چنین روزی
در تاریخ علم
در همان خبرها
مدخلهایی که با اکسیژن در یک خبر آمدهاند.
پیوند به اینجا
مدخلهایی که در متنشان از اکسیژن گفتهاند.







