اکسیژن Oxygen

اکسیژن در شرایط عادی به‌صورت مولکول O₂ دیده می‌شود، گازی بی‌رنگ و بی‌بو که آسان با بیشتر عنصرها واکنش می‌دهد. سوختن، زنگ‌زدن و تنفس سلولی همه نمونه‌هایی از واکنش با اکسیژن‌اند (اکسایش).

## اکسیژن در هوا و پوستهٔ زمین
اکسیژن حدود ۲۱ درصد حجم جو زمین است و در پوستهٔ زمین حدود ۴۶ درصد جرم را دارد، بیشتر درون سنگ‌ها و کانی‌هایی مثل سیلیکات‌ها و اکسیدها. در مولکول آب هم حدود هشت‌نهم جرم از اکسیژن است. در کل جهان اکسیژن پس از هیدروژن و هلیوم سومین عنصر فراوان است و در ستاره‌های پرجرم ساخته می‌شود.

## اکسیژن زمین از کجا آمد؟
جو نخستین زمین تقریباً اکسیژن آزاد نداشت. باکتری‌های فتوسنتزکننده حدود ۲٫۴ میلیارد سال پیش آن‌قدر اکسیژن تولید کردند که جو را دگرگون کرد؛ این رویداد را رویداد بزرگ اکسیژن‌دار شدن می‌نامند. امروز بیشتر اکسیژن تازه از فتوسنتز گیاهان، جلبک‌ها و فیتوپلانکتون‌های اقیانوس می‌آید.

## اوزون و کاربردها
نوع سه‌اتمی اکسیژن، اوزون (O₃)، در لایهٔ اوزون بخش زیادی از فرابنفش خورشید را جذب می‌کند. اکسیژن در پزشکی، جوشکاری، فولادسازی و موتور موشک‌ها مصرف می‌شود. اکسیژن مایع در حدود ۱۸۳- درجهٔ سانتی‌گراد می‌جوشد و رنگ آبی کم‌رنگی دارد.

## پرسش‌های رایج
### اکسیژن چقدر از هوای زمین را می‌سازد؟
اکسیژن حدود ۲۱ درصد هوای زمین است و بیشتر باقی‌مانده نیتروژن است. این نسبت در هزاران سال اخیر تقریباً ثابت مانده است، هرچند در تاریخ بسیار طولانی زمین نوسان‌های بزرگی داشته است.

### اکسیژن آتش‌گیر است؟
اکسیژن خودش نمی‌سوزد، ولی سوختن را شدیداً تشدید می‌کند. در هوای پراکسیژن حتی موادی که معمولاً دیر می‌سوزند آسان آتش می‌گیرند.

### آیا در سیاره‌های دیگر اکسیژن هست؟
اکسیژن در بسیاری از جاها هست، اما بیشتر به‌صورت ترکیب، مثل یخ آب و سنگ‌ها. جو مریخ کمتر از یک درصد اکسیژن دارد و مقدار زیاد اکسیژن آزاد در جو سیاره‌ای فقط روی زمین و به کمک حیات شناخته شده است.