انقراض‌های دسته‌جمعی Extinction event

انقراض دسته‌جمعی یعنی از بین رفتن سریع بخش زیادی از گونه‌ها در سراسر زمین. معیار معمول برای آن، نابودی دست‌کم حدود سه‌چهارم گونه‌ها در مدتی کوتاه از دید زمین‌شناسی (کمتر از چند میلیون سال) است. زمین‌شناسان در ۵۴۰ میلیون سال اخیر، یعنی پس از انفجار کامبرین، پنج انقراض بزرگ را بازشناخته‌اند.

## پنج انقراض بزرگ کدام‌اند؟
| رویداد | زمان تقریبی (میلیون سال پیش) | علت‌های محتمل |
|---|---|---|
| اردوویسین–سیلورین | ۴۴۵ | سرد شدن و یخبندان |
| اواخر دونین | ۳۷۰ | کاهش اکسیژن دریا، تغییر آب‌و‌هوا |
| پرمین–تریاس | ۲۵۲ | فوران عظیم آتشفشانی سیبری و گرم شدن |
| تریاس–ژوراسیک | ۲۰۱ | آتشفشان‌های بزرگ |
| کرتاسه–پالئوژن | ۶۶ | برخورد سیارک و فعالیت آتشفشانی |

## بزرگ‌ترین انقراض‌ها
انقراض پرمین–تریاس، که «مرگ بزرگ» خوانده می‌شود، شدیدترین بود؛ حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد گونه‌های دریایی از بین رفتند. علت اصلی را فوران‌های گستردهٔ آتشفشانی در سیبری می‌دانند که با آزاد کردن دی‌اکسید کربن و دیگر گازها، آب و هوا را دگرگون کرد و اقیانوس‌ها را اسیدی و کم‌اکسیژن کرد.

انقراض کرتاسه–پالئوژن حدود ۶۶ میلیون سال پیش دایناسورهای غیرپرنده را از میان برد. شواهد زیادی نشان می‌دهد برخورد سیارکی بزرگ در حوالی شبه‌جزیرهٔ یوکاتان (دهانهٔ چیکشولوب) نقش اصلی را داشت. فعالیت آتشفشانی دکن در هند نیز احتمالاً بی‌تأثیر نبود. پرندگان که از دایناسورها ریشه گرفته‌اند، از این رویداد زنده ماندند.

## پس از انقراض چه می‌شود؟
بازسازی تنوع زیستی میلیون‌ها سال زمان می‌برد. اما انقراض‌ها فرصت پیشرفت گروه‌های تازه را هم فراهم کردند. از میان رفتن دایناسورها راه را برای تنوع پستانداران باز کرد.

## آیا انقراض ششم در جریان است؟
بسیاری از زیست‌شناسان معتقدند که شتاب نابودی گونه‌ها در عصر انسان، به دلیل تخریب زیستگاه، شکار، گونه‌های مهاجم و تغییر اقلیم، بسیار بیش از نرخ طبیعی است و ممکن است به انقراضی ششم برسد. هنوز نمی‌توان گفت چنین انقراضی در مقیاس گذشته رخ داده، اما روند نگران‌کننده است.

## پرسش‌های رایج
### چند انقراض دسته‌جمعی در تاریخ زمین رخ داده است؟
پنج انقراض بزرگ در ۵۴۰ میلیون سال گذشته شناخته شده است. در زمان‌های پیش از آن هم رویدادهای مشابهی بوده، اما شواهدشان کمتر است.

### چرا دایناسورها منقرض شدند؟
بیشتر شواهد برخورد سیارک بزرگی در حدود ۶۶ میلیون سال پیش را علت اصلی می‌دانند که آب‌و‌هوا را برای مدتی طولانی تغییر داد. پرندگان، که نوادهٔ دایناسورها هستند، بازماندند.

### بزرگ‌ترین انقراض تاریخ کدام بود؟
انقراض پرمین–تریاس، حدود ۲۵۲ میلیون سال پیش، که بیشتر از ۸۰ درصد گونه‌های دریایی را از میان برد.

### آیا انسان باعث انقراض دسته‌جمعی می‌شود؟
نرخ فعلی نابودی گونه‌ها بسیار بیشتر از معمول است و علت آن بیشتر فعالیت انسان است. اما اینکه آیا به سطح یک انقراض دسته‌جمعی کامل می‌رسد، بستگی به اقدام‌های آینده دارد.