امواج رادیویی Radio wave

امواج رادیویی نور نامرئی با طول موج بلند و انرژی کم‌اند. جیمز کلرک ماکسول وجود آن‌ها را در دههٔ ۱۸۶۰ از روی معادله‌هایش پیش‌بینی کرد و هاینریش هرتس در ۱۸۸۷ آن‌ها را در آزمایشگاه ساخت و شناخت. از آن زمان این امواج پایهٔ ارتباطات بی‌سیم شد.

امواج رادیویی چه کاربردهایی دارند؟

از رادیو و تلویزیون گرفته تا وای‌فای، بلوتوث، رادار، ناوبری ماهواره‌ای و تلفن همراه، همه با این امواج کار می‌کنند. هر کاربرد باند فرکانسی خاص خود را دارد. موج‌های بلندتر از دیوار و ابر می‌گذرند و موج‌های کوتاه‌تر داده بیشتری می‌برند.

امواج رادیویی در نجوم

بسیاری از اجرام آسمانی امواج رادیویی گسیل می‌کنند. کارل جانسکی در ۱۹۳۲ نخستین‌بار تابش رادیویی را از مرکز کهکشان راه شیری دریافت کرد؛ این منبع بعدها با Sagittarius A* شناخته شد و نجوم رادیویی از آنجا آغاز شد. دو اکتشاف بزرگ بعدی هم با رادیو انجام شد: تابش زمینهٔ ریزموج کیهانی در ۱۹۶۵ و تپ‌اخترها در ۱۹۶۷ توسط جوسلین بل برنل.

چند مزیت امواج رادیویی برای ستاره‌شناسان مهم است: جو زمین آن‌ها را در بیشتر طول موج‌ها عبور می‌دهد، ابر و غبار مانع‌شان نیست و روز و شب فرق ندارد. گاز هیدروژن خنثی هم در طول موج ۲۱ سانتی‌متر تابش می‌کند و نقشهٔ بازوهای کهکشان از همین راه به‌دست آمد.

تلسکوپ رادیویی

تلسکوپ رادیویی بشقاب بزرگی است که امواج را به یک گیرنده می‌رساند. چون طول موج بلند است، دهانه باید بسیار بزرگ باشد. تلسکوپ آرسیبو با ۳۰۵ متر تا فروریختن در ۲۰۲۰ و تلسکوپ فست با ۵۰۰ متر در چین نمونه‌هایش‌اند. چند بشقاب را هم می‌توان با هم ترکیب کرد، مانند آلما در شیلی.

پرسش‌های رایج

### امواج رادیویی برای انسان خطرناک است؟
امواج رادیویی معمولی انرژی کافی برای شکستن پیوندهای شیمیایی را ندارند و در توان‌های متعارف خطر یونیزاسیون ندارند. فقط توان‌های بسیار زیاد می‌توانند بافت را گرم کنند.

### تفاوت امواج رادیویی و ریزموج چیست؟
ریزموج بخش کوتاه‌طول‌موج امواج رادیویی است، تقریباً از یک میلی‌متر تا یک متر. مرز دقیقی میان این دو وجود ندارد.

### آیا می‌توان صدای ستاره‌ها را از رادیو شنید؟
ستاره‌ها صدا نمی‌دهند، ولی امواج رادیویی‌شان را می‌توان به صدا تبدیل کرد. تپ‌اخترها مثلاً صدای تیک‌تیک منظم می‌دهند.

### چرا تلسکوپ رادیویی این‌قدر بزرگ است؟
چون طول موج رادیویی بلند است و برای تصویر تیز باید دهانه بسیار بزرگ باشد. به همین دلیل چند بشقاب را با هم ترکیب می‌کنند.