دانشنامهمفهوم
فرضیه برخورد بزرگ Giant-impact hypothesis
فرضیهٔ برخورد بزرگ میگوید ماه حدود ۴٫۵ میلیارد سال پیش از برخورد جرمی هماندازهٔ مریخ، به نام تئا، با زمین نوپا و تجمع بقایای پرتاب‌شده در مدار پدید آمد.
فرضیهٔ برخورد بزرگ امروز رایج‌ترین توضیح برای پیدایش ماه است. این ایده در ۱۹۷۵ و ۱۹۷۶ توسط گروه‌هایی در آمریکا مطرح شد و پس از کنفرانسی در سال ۱۹۸۴ پذیرفتهٔ بیشتر پژوهشگران شد. نام «تئا» برای جرم برخوردکننده از اسطورهٔ یونانی است که در آن تئا مادر سلنه، الههٔ ماه، است.
ماه چگونه پدید آمد؟
بنا بر این فرضیه، تئا با اندازه‌ای نزدیک به مریخ با زمین نوپا برخورد کرد. بخش بزرگی از گوشتهٔ هر دو جرم و مواد مذاب به مدار پرتاب شد و در مدتی نسبتاً کوتاه به هم پیوست و ماه را ساخت. هستهٔ آهنی تئا با هستهٔ زمین ادغام شد.
چه شواهدی آن را تأیید می‌کند؟
- ماه چگالی کمتری از زمین دارد و هستهٔ آهنی بسیار کوچکی دارد
- تکانهٔ زاویه‌ای مجموعهٔ زمین و ماه با برخوردی مورب همخوان است
- نمونه‌های آوردهٔ آپولو ۱۱ و مأموریت‌های بعدی نشان می‌دهد سنگهای ماه از اقیانوس ماگمایی قدیمی شکل گرفته‌اند و عناصر فرار آن‌ها کم است
- ایزوتوپ‌های اکسیژن سنگهای ماه با زمین بسیار نزدیک‌اند
چه پرسش‌هایی هنوز باز است؟
شباهت ایزوتوپی ماه و زمین نکتهٔ دشواری است؛ اگر ماه بیشتر از تئا ساخته شده بود، باید تفاوت بیشتری دیده می‌شد. مدل‌های تازه سناریوهایی مانند برخورد سریع‌تر یا ساختاری ابرداغ و بخارشده به نام «سینستیا» را بررسی می‌کنند. این رویداد در بازهٔ تشکیل و تکامل منظومه شمسی رخ داد.
پرسش‌های رایج
### فرضیهٔ برخورد بزرگ چیست؟
فرضیهای است که میگوید ماه از برخورد جرمی مریخاندازه به نام تئا با زمین اولیه پدید آمده است.
### تئا چه بود؟
تئا نام فرضی جرمی هماندازهٔ مریخ است که حدود ۴٫۵ میلیارد سال پیش با زمین برخورد کرد.
### چه زمانی ماه ساخته شد؟
بر پایهٔ سنجش سن سنگهای ماه، ماه حدود ۴٫۴ تا ۴٫۵ میلیارد سال پیش پدید آمد.
### آیا این فرضیه قطعی است؟
بیشتر دانشمندان آن را بهترین توضیح میدانند ولی جزئیاتی مانند شباهت ایزوتوپی ماه و زمین هنوز در حال پژوهش است.