دانشنامهجرم آسمانی
یخچال طبیعی Glacier
یخچال طبیعی تودهٔ عظیمی از یخ است که از انباشته و فشرده شدن برف در طی سالها ساخته میشود و زیر وزن خودش بهآرامی روی زمین جریان مییابد.
نام‌های دیگر: یخچال
یخچالها «رودهای یخی»اند. در جایی که برف زمستان در تابستان کامل آب نمی‌شود، لایه‌ها روی هم می‌نشینند و در طی سالها بر اثر وزن فشرده می‌شوند و به یخ تبدیل می‌شوند. وقتی این یخ به ضخامت چند ده متر برسد، زیر وزن خود روی شیب جاری میشود. حدود ده درصد خشکی‌های زمین را یخ پوشانده و بیشترین بخش آن در قطب جنوب و گرینلند است.
یخچال چگونه حرکت میکند؟
یخچال با دو سازوکار حرکت میکند: تغییر شکل آرام خود یخ و لغزش روی بستر که با لایهٔ نازک آب زیر یخ آسان میشود. سرعت یخچالها از چند متر در سال تا چند کیلومتر در سال برای یخچالهای سریع گرینلند تغییر میکند. بالای یخچال، که برف می‌گیرد، منطقهٔ انباشت و پایین آن، که یخ ذوب میشود، منطقهٔ تحلیل نام دارد.
انواع یخچال
- یخچالهای دره‌ای (کوهستانی): در دره‌های کوهستانی مثل آلپ یا البرز.
- ورقه‌های یخی: توده‌های قاره‌ای عظیم در قطب جنوب و گرینلند.
- یخ‌کلاه‌ها: توده‌هایی گنبدی روی کوهستان یا جزیره.
- یخچالهای بیرونریز و یخ‌کوه‌ها که از لبهٔ یخچال در دریا جدا می‌شوند.
یخچالها چگونه چشم‌انداز را شکل می‌دهند؟
یخچال با خود سنگ و خاک می‌برد و فرسایش شدیدی دارد. دره‌های U شکل، دریاچه‌های یخچالی، فیوردها و تپه‌های رسوبی (مورن) نشانهٔ حضور یخچالهای گذشته‌اند. در عصر یخبندان اخیر یخچالها بخش‌های بزرگی از اروپا و آمریکای شمالی را پوشاندند. در ایران یخچالهای کوچکی روی دماوند و علم‌کوه و دیگر قله‌های بلند هنوز وجود دارند.
یخچالها و تغییر اقلیم
بیشتر یخچالهای جهان در دهه‌های اخیر عقب‌نشینی کرده‌اند. ذوب آن‌ها یکی از عوامل بالا آمدن سطح دریاهاست و تأمین آب شیرین برای میلیون‌ها نفر را تهدید میکند. دانشمندان برای شناخت تغییر اقلیم در گذشته از مغزه‌های یخی، یعنی استوانه‌های یخ حفاری‌شده، بهره می‌برند که حباب‌های هوای باستانی را در خود دارند.
پرسش‌های رایج
### یخچال طبیعی چگونه ساخته میشود؟
با انباشته شدن برف در طی سالها و فشرده شدن آن بهصورت یخ. وقتی ضخامت یخ زیاد شود، بهآرامی شروع به حرکت میکند.
### یخچال با کوه یخ چه فرقی دارد؟
یخچال تودهٔ یخ روی خشکی است. کوه یخ تکهای است که از لبهٔ یخچال در دریا جدا شده و شناور است.
### آیا یخچالها واقعاً حرکت میکنند؟
بله، هرچند آهسته. یخچال زیر وزن خود جریان مییابد و در سال چند متر تا چند کیلومتر پیش میرود.
### بزرگترین یخچال جهان کدام است؟
ورقهٔ یخی قطب جنوب بزرگترین توده یخ جهان است. در میان یخچالهای بیرونریز، یخچال لمبرت در قطب جنوب از طولانیترینهاست.