دانشنامهرویداد
عصر یخبندان Ice age
عصر یخبندان دوره‌ای طولانی از تاریخ زمین است که در آن دما به‌شدت پایین میآید و پوشش یخ در قطب‌ها و بر خشکی‌ها گسترش می‌یابد. آخرین دورهٔ یخچالی حدود ۱۱٫۷ هزار سال پیش به پایان رسید.
نام‌های دیگر: دوران یخچالی
عصر یخبندان (دوران یخچالی) دوره‌ای است که زمین در آن آن‌قدر سرد می‌شود که لایه‌های عظیم یخ در قطب‌ها و بر قاره‌ها گسترش می‌یابند. در زبان روزمره، منظور معمولاً آخرین دورهٔ یخچالی است که حدود ۲۰ هزار سال پیش به اوج خود رسید: یخ تا نیمهٔ شمال آمریکا و شمال اروپا کشیده شد و سطح دریاها حدود ۱۲۰ متر پایینتر از امروز بود.
عصر یخبندان چه فرقی با دورهٔ یخچالی دارد؟
از نگاه زمین‌شناسی، «عصر یخبندان» بازه‌ای بسیار بلند، میلیون‌ها سال، است که در آن یخ دائمی در قطب‌ها وجود دارد. در درون آن، دوره‌های یخچالی سرد و دوره‌های میان‌یخچالیِ گرمتر چند ده هزار ساله به‌نوبت می‌آیند. ما اکنون در یک دورهٔ میان‌یخچالی، یعنی هولوسن، زندگی می‌کنیم، اما چون یخ در گرینلند و جنوبگان هنوز هست، فنی‌تر بگوییم هنوز در عصر یخبندان کواترنری هستیم.
چه چیزی عصرهای یخبندان را می‌آورد؟
علت اصلی تغییر تدریجی مدار و شیب محور زمین است که توزیع نور خورشید را عوض می‌کند و آن را چرخه‌های میلانکوویچ می‌نامند. این تغییرات کوچک با بازخوردهایی مثل بازتاب بیشتر نور از یخ و کاهش گاز گلخانهای تقویت می‌شوند. فعالیت آتشفشانی و جابه‌جایی قاره‌ها هم در بلندمدت اثر دارند.
عصرهای یخبندان کهن‌تر
زمین دست‌کم چند عصر یخبندان بزرگ داشته است. یکی از قدیمی‌ترین، دورهٔ هورونین حدود ۲٫۴ میلیارد سال پیش بود. در دوران کرایوژنین (حدود ۷۲۰ تا ۶۳۵ میلیون سال پیش) به نظر می‌رسد یخ تا استوا هم پیش رفت و «زمین گلولهٔ برفی» پدید آمد. تغییر اقلیم کنونی در جهت گرمایش است (تغییر اقلیم) و باعث فروپاشی یخ شده است.
در ایران چه گذشت؟
در آخرین دورهٔ یخچالی، رشته‌کوه‌های ایران یخچال‌های بزرگ‌تری داشتند و آثار آنها در دره‌های زاگرس و البرز دیده می‌شود. آب‌وهوای فلات ایران هم سردتر و در بخش‌هایی مرطوب‌تر بود و دریاچه‌های بزرگ‌تری وجود داشت.
پرسش‌های رایج
### آخرین عصر یخبندان کی بود؟
آخرین دورهٔ یخچالی حدود ۱۱٫۷ هزار سال پیش پایان یافت و اوجش حدود ۲۰ هزار سال پیش بود. از آن زمان دورهٔ گرم هولوسن آغاز شد.
### آیا عصر یخبندان دوباره میآید؟
در مقیاس طبیعی، دورهٔ یخچالی بعدی احتمالاً دهها هزار سال دیگر میآید. با این حال انتشار گازهای گلخانهای انسان این روند را شاید برای هزاران سال به تعویق بیندازد.
### چرا ماموتها در عصر یخبندان زندگی میکردند؟
ماموتها حیوانات سازگار با سرما بودند و در دشتهای علفزار سرد شمال میزیستند. با گرمتر شدن هوا و شکار شدن، آنها منقرض شدند.
### سطح دریا در عصر یخبندان چقدر پایین بود؟
در اوج آخرین دورهٔ یخچالی، سطح دریا حدود ۱۲۰ متر پایینتر از اکنون بود، چون مقدار فراوانی آب در یخهای خشکی ذخیره بود. خلیج فارس در آن زمان خشکی بود.