رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهزمینرویداد

عصر یخبندان Ice age

عصر یخبندان دوره‌ای طولانی از تاریخ زمین است که در آن دما به‌شدت پایین می‌آید و پوشش یخ در قطب‌ها و بر خشکی‌ها گسترش می‌یابد. آخرین دورهٔ یخچالی حدود ۱۱٫۷ هزار سال پیش به پایان رسید.

نام‌های دیگر: دوران یخچالی

عصر یخبندان
Hannes Grobe/AWI / Wikimedia Commons · CC BY 3.0 · منبع تصویر

عصر یخبندان دوره‌ای طولانی است که زمین در آن آن‌قدر سرد می‌شود که لایه‌های عظیم یخ در قطب‌ها و بر قاره‌ها گسترش می‌یابند. در زبان روزمره، منظور معمولاً آخرین دورهٔ یخچالی است که حدود ۲۰ هزار سال پیش به اوج خود رسید: یخ تا نیمهٔ شمال آمریکا و شمال اروپا کشیده شد و سطح دریاها حدود ۱۲۰ متر پایین‌تر از امروز بود.

عصر یخبندان چه فرقی با دورهٔ یخچالی دارد؟

از نگاه زمین‌شناسی، «عصر یخبندان» بازه‌ای بسیار بلند، میلیون‌ها سال، است که در آن یخ دائمی در قطب‌ها وجود دارد. در درون آن، دوره‌های یخچالی سرد و دوره‌های میان‌یخچالیِ گرم‌تر چند ده هزار ساله به‌نوبت می‌آیند. ما اکنون در یک دورهٔ میان‌یخچالی، یعنی هولوسن، زندگی می‌کنیم، اما چون یخ در گرینلند و جنوبگان هنوز هست، فنی‌تر بگوییم هنوز در عصر یخبندان کواترنری هستیم.

چه چیزی عصرهای یخبندان را می‌آورد؟

تغییر تدریجی مدار و شیب محور زمین، یا چرخه‌های میلانکوویچ، توزیع نور خورشید را عوض می‌کند و در زمان‌بندی دوره‌های یخچالی کواترنری نقش اصلی دارد. پیدایش عصرهای یخبندان چندمیلیون‌ساله به عوامل بلندمدت مانند گازهای گلخانه‌ای و آرایش قاره‌ها نیز وابسته است. این تغییرات کوچک با بازخوردهایی مثل بازتاب بیشتر نور از یخ و کاهش گاز گلخانه‌ای تقویت می‌شوند. فعالیت آتشفشانی و جابه‌جایی قاره‌ها هم در بلندمدت اثر دارند.

عصرهای یخبندان کهن‌تر

زمین دست‌کم چند عصر یخبندان بزرگ داشته است. یکی از قدیمی‌ترین، دورهٔ هورونین حدود ۲٫۴ میلیارد سال پیش بود. در دورهٔ کرایوژنین (حدود ۷۲۰ تا ۶۳۵ میلیون سال پیش) به نظر می‌رسد یخ تا استوا هم پیش رفت و «زمین گلولهٔ برفی» پدید آمد. تغییر اقلیم کنونی در جهت گرمایش است (تغییر اقلیم) و باعث فروپاشی یخ شده است.

در ایران چه گذشت؟

در آخرین دورهٔ یخچالی، رشته‌کوه‌های ایران یخچال‌های بزرگ‌تری داشتند و آثار آن‌ها در دره‌های زاگرس و البرز دیده می‌شود. آب‌وهوای فلات ایران هم سردتر و در بخش‌هایی مرطوب‌تر بود و دریاچه‌های بزرگ‌تری وجود داشت.

پرسش‌های رایج

  1. آخرین عصر یخبندان کی بود؟

    آخرین دورهٔ یخچالی حدود ۱۱٫۷ هزار سال پیش پایان یافت و اوجش حدود ۲۰ هزار سال پیش بود. از آن زمان دورهٔ گرم هولوسن آغاز شد.

  2. آیا عصر یخبندان دوباره می‌آید؟

    در مقیاس طبیعی، دورهٔ یخچالی بعدی احتمالاً ده‌ها هزار سال دیگر می‌آید. با این حال انتشار گازهای گلخانه‌ای انسان این روند را شاید برای هزاران سال به تعویق بیندازد.

  3. چرا ماموت‌ها در عصر یخبندان زندگی می‌کردند؟

    ماموت‌های پشمالو حیوانات سازگار با سرما بودند و در دشت‌های علفزار سرد شمال می‌زیستند. با گرم‌تر شدن هوا و شکار شدن، آن‌ها منقرض شدند.

  4. سطح دریا در عصر یخبندان چقدر پایین بود؟

    در اوج آخرین دورهٔ یخچالی، سطح دریا حدود ۱۲۰ متر پایین‌تر از اکنون بود، چون مقدار فراوانی آب در یخ‌های خشکی ذخیره بود. بخش بزرگی از بستر امروزی خلیج فارس در آن زمان بیرون از آب بود.

منابع

  1. The last glacial maximum · USGS / Science

آخرین بازبینی:

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از عصر یخبندان گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین