دانشنامهپدیده
جریان جت Jet stream
جریان جت نوارهایی باریک و بسیار تند از باد غربی در بالای وردسپهر، حدود ۹ تا ۱۲ کیلومتری سطح زمین، است که با سرعتی بیش از ۱۰۰ و گاه بیش از ۳۰۰ کیلومتر بر ساعت میوزد. مسیر آن روی آب‌وهوا و پرواز هواپیماها اثر می‌گذارد.
نام‌های دیگر: جت استریم
جریان جت (جت استریم) رودی باریک از باد است که در ارتفاع بالای جو، نزدیک مرز وردسپهر، از غرب به شرق میوزد. پهنای آن چند صد کیلومتر و ضخامتش فقط چند کیلومتر است، در حالی که طولش هزاران کیلومتر می‌شود. تندترین بخش‌های آن می‌توانند از ۳۰۰ کیلومتر بر ساعت بگذرند.
جریان جت چرا شکل می‌گیرد؟
جریان جت در جایی پدید می‌آید که دو توده هوای با دمای بسیار متفاوت کنار هم قرار می‌گیرند. هرچه اختلاف دما بیشتر باشد، اختلاف فشار هوا در ارتفاع بیشتر می‌شود و باد قوی‌تری به راه می‌افتد؛ چرخش زمین و اثر کوریولیس آن را به سمت شرق منحرف میکند. به همین دلیل جریان‌های جت در زمستان، که تضاد دمای قطب و عرض‌های میانی بیشتر است، قوی‌ترند.
انواع جریان جت
در هر نیمکره دو جریان اصلی هست. جت قطبی در عرض‌های میانی، حدود ۶۰ درجه، قرار دارد و مرز هوای سرد قطبی و هوای معتدل است. جت جنب‌حاره‌ای نزدیک عرض ۳۰ درجه و در ارتفاعی بالاتر میوزد. مسیر هر دو موج‌دار است و این موج‌ها (امواج راسبی) با پیش‌روی و پس‌روی خود سامانه‌های کم‌فشار و پرفشار را جابه‌جا میکنند و جبهه‌های هوا را هدایت میکنند.
اثر آن بر آب‌وهوا و پرواز
مسیر جریان جت تعیین میکند توفان‌ها از کجا بگذرند. وقتی جت زمستانی جنب‌حاره‌ای بر ایران بگذرد، با سامانه‌های بارانی غربی همراه است. هواپیماها در پروازهای شرقسو از باد پشت جت بهره می‌برند و زمان و سوخت کمتری می‌خواهند؛ در بازگشت می‌کوشند از آن دوری کنند. آشفتگی هوای صاف نیز گاهی در حاشیهٔ آن رخ میدهد.
پرسش‌های رایج
### جریان جت در چه ارتفاعی است؟
جریان جت معمولاً در ارتفاع حدود ۹ تا ۱۲ کیلومتری، نزدیک مرز وردسپهر، قرار دارد و هواپیماهای مسافربری در همین ارتفاع پرواز میکنند.
### چرا هواپیما از غرب به شرق سریعتر میرسد؟
بادهای جریان جت از غرب به شرق میوزند، پس هواپیماهای شرقسو با باد پشتی پرواز میکنند و زودتر میرسند. در جهت مخالف باید با باد روبهرو بجنگند.
### جریان جت با باد معمولی چه فرقی دارد؟
جریان جت در ارتفاع بالا و در نوارهای بسیار باریک و تند میوزد، در حالی که باد سطحی ضعیفتر و پراکندهتر است. با این حال، حرکت جت آبوهوای سطح زمین را بهشدت هدایت میکند.
### آیا گرمایش جهانی جریان جت را تغییر میدهد؟
گرمشدن سریعتر قطب اختلاف دما را کم میکند و ممکن است جت را ضعیفتر و موجدارتر کند. دانشمندان هنوز دربارهٔ اندازهٔ این اثر و ارتباط آن با رویدادهای حدی بحث دارند.