رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهزمینپدیده

جریان جتی Jet stream

جریان جتی نواری باریک و بسیار تند از باد در بالای وردسپهر است که معمولاً در ارتفاع حدود ۹ تا ۱۲ کیلومتری زمین قرار دارد. جریان‌های اصلی قطبی و جنب‌حاره‌ای از غرب به شرق و با سرعتی بیش از ۱۰۰ و گاه بیش از ۳۰۰ کیلومتر بر ساعت می‌وزند و بر آب‌وهوا و پرواز هواپیماها اثر می‌گذارند.

نام‌های دیگر: جت استریم، جریان جت

جریان جتی
The original uploader was Ellywa at Dutch Wikipedia. / Wikimedia Commons · Public domain · منبع تصویر

مشخصات

کاشفWasaburo Oishi

از ویکی‌داده (CC0).

جریان جت (جت استریم) رودی باریک از باد است که در ارتفاع بالای جو، نزدیک مرز وردسپهر، از غرب به شرق می‌وزد. پهنای آن چند صد کیلومتر و ضخامتش فقط چند کیلومتر است، در حالی که طولش هزاران کیلومتر می‌شود. تندترین بخش‌های آن می‌توانند از ۳۰۰ کیلومتر بر ساعت بگذرند.

جریان جت چرا شکل می‌گیرد؟

جریان جت در جایی پدید می‌آید که دو توده هوای با دمای بسیار متفاوت کنار هم قرار می‌گیرند. هرچه اختلاف دما بیشتر باشد، اختلاف فشار هوا در ارتفاع بیشتر می‌شود و باد قوی‌تری به راه می‌افتد؛ چرخش زمین و اثر کوریولیس، همراه با اختلاف فشار در ارتفاع، در شکل‌گیری بادهای غربی بالایی نقش دارند. به همین دلیل جریان‌های جت در زمستان، که تضاد دمای قطب و عرض‌های میانی بیشتر است، قوی‌ترند.

انواع جریان جت

در هر نیمکره دو جریان اصلی هست. جت قطبی در عرض‌های میانی، حدود ۶۰ درجه، قرار دارد و مرز هوای سرد قطبی و هوای معتدل است. جت جنب‌حاره‌ای نزدیک عرض ۳۰ درجه و در ارتفاعی بالاتر می‌وزد. مسیر هر دو موج‌دار است و این موج‌ها (امواج راسبی) با پیش‌روی و پس‌روی خود سامانه‌های کم‌فشار و پرفشار را جابه‌جا می‌کنند و جبهه‌های هوا را هدایت می‌کنند.

اثر آن بر آب‌وهوا و پرواز

مسیر جریان جت تعیین می‌کند توفان‌ها از کجا بگذرند. وقتی جت زمستانی جنب‌حاره‌ای بر ایران بگذرد، با سامانه‌های بارانی غربی همراه است. هواپیماها در پروازهای شرق‌سو از باد پشت جت بهره می‌برند و زمان و سوخت کمتری می‌خواهند؛ در بازگشت می‌کوشند از آن دوری کنند. آشفتگی هوای صاف نیز گاهی در حاشیهٔ آن رخ می‌دهد.

پرسش‌های رایج

  1. جریان جت در چه ارتفاعی است؟

    جریان جت معمولاً در ارتفاع حدود ۹ تا ۱۲ کیلومتری، نزدیک مرز وردسپهر، قرار دارد و هواپیماهای مسافربری در همین ارتفاع پرواز می‌کنند.

  2. چرا هواپیما از غرب به شرق سریع‌تر می‌رسد؟

    بادهای جریان جت از غرب به شرق می‌وزند، پس هواپیماهای شرق‌سو با باد پشتی پرواز می‌کنند و زودتر می‌رسند. در جهت مخالف باید با باد روبه‌رو بجنگند.

  3. جریان جت با باد معمولی چه فرقی دارد؟

    جریان جت در ارتفاع بالا و در نوارهای بسیار باریک و تند می‌وزد، در حالی که باد سطحی ضعیف‌تر و پراکنده‌تر است. با این حال، حرکت جت آب‌وهوای سطح زمین را به‌شدت هدایت می‌کند.

  4. آیا گرمایش جهانی جریان جت را تغییر می‌دهد؟

    گرم‌شدن سریع‌تر قطب اختلاف دما را کم می‌کند و ممکن است جت را ضعیف‌تر و موج‌دارتر کند. دانشمندان هنوز دربارهٔ اندازهٔ این اثر و ارتباط آن با رویدادهای حدی بحث دارند.

منابع

  1. The Jet Stream · NOAA

آخرین بازبینی:

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از جریان جتی گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین