دانشنامهمفهوم
فشار هوا Atmospheric pressure
فشار هوا نیرویی است که وزن ستون هوای بالای هر نقطه بر واحد سطح وارد میکند. در سطح دریا حدود ۱۰۱۳ هکتوپاسکال است و با بالا رفتن از زمین کاهش می‌یابد.
نام‌های دیگر: فشار جو
فشار هوا (فشار جو) همان فشاری است که ستون هوای روی سر ما به هر سطح وارد میکند. هوا هرچند سبک است، وزن دارد؛ ستونی از هوا که از سطح زمین تا لبهٔ جو بالا رفته، بر هر متر مربع نیرویی در حدود ده تن وارد میکند. ما این فشار را حس نمی‌کنیم، چون فشار داخل بدن آن را خنثی میکند.
فشار هوا چقدر است و چگونه اندازه گرفته میشود؟
فشار متعارف در سطح دریا ۱۰۱۳٫۲۵ هکتوپاسکال (حدود ۱۰۱ کیلوپاسکال) است. معادل آن ۷۶۰ میلیمتر جیوه است، چون توریچلی در سال ۱۶۴۳ نشان داد این فشار می‌تواند ستونی از جیوه را تا همین ارتفاع نگه دارد. او با این کار نخستین فشارسنج (بارومتر) را ساخت. امروز فشار هوا را با فشارسنج جیوه‌ای، فلزی یا حسگرهای الکترونیکی می‌سنجند.
چرا فشار با ارتفاع کم میشود؟
هرچه بالاتر می‌روید، ستون هوای کمتری بالای سر دارید و هوا رقیق‌تر است. فشار در ارتفاع حدود ۵٫۵ کیلومتری نصف مقدار سطح دریاست و بالای قلهٔ اورست حدود یک‌سوم میشود. به همین دلیل کوهنوردان به اکسیژن کمکی نیاز پیدا می‌کنند و نقطهٔ جوش آب در ارتفاع پایین‌تر از ۱۰۰ درجه سانتی‌گراد است. گاه گوش‌ها هنگام بالا رفتن در آسانسور یا پرواز «می‌گیرند»، چون فشار دو طرف پرده کاملاً برابر نیست.
فشار هوا و آب‌وهوا
اختلاف فشار هوا از نقطه‌ای به نقطهٔ دیگر باد را به راه می‌اندازد: باد از پرفشار به سوی کم‌فشار می‌وزد. معمولاً مرکز کم‌فشار با ابر و بارش و مرکز پرفشار با هوای آرام و صاف همراه است. افت سریع فشار را می‌توان نشانهٔ نزدیک شدن توفان یا جبهه هوا دانست.
پرسش‌های رایج
### چرا فشار هوا ما را له نمیکند؟
فشار هوا از همهٔ جهتها بر بدن وارد میشود و فشار مایعات و گازهای درون بدن آن را متعادل میکند. فقط اگر یک طرف خالی باشد، مثل مکیدن یک ظرف بسته، نیروی آن آشکار میشود.
### واحد فشار هوا چیست؟
در هواشناسی بیشتر از هکتوپاسکال (hPa) و میلیبار استفاده میشود که با هم برابرند. واحدهای دیگر شامل میلیمتر جیوه، اتمسفر (atm) و کیلوپاسکال است.
### فشار هوا در تهران چقدر است؟
چون تهران حدود ۱۱۰۰ تا ۱۸۰۰ متر از سطح دریا بالاتر است (بسته به نقطه)، فشار هوایش تقریباً ۸۰۰ تا ۹۰۰ هکتوپاسکال و کمتر از سطح دریاست.
### فشار هوا بر سلامت اثر دارد؟
تغییر سریع فشار برای بعضی افراد با سردرد یا درد مفاصل همراه است، اما شواهد علمی این ارتباط هنوز یکدست نیست. کاهش فشار ارتفاع‌های بسیار زیاد قطعاً بر بدن اثر می‌گذارد.