دانشنامهمفهوم
نصفالنهار آسمان Meridian (astronomy)
نصفالنهار آسمان دایرهٔ بزرگی است که از قطبهای شمال و جنوب آسمان و سمتالرأس رصدگر میگذرد؛ هر جرمی که از آن بگذرد در بلندترین ارتفاع روزانهاش قرار دارد.
نام‌های دیگر: نصف النهار محلی
نصفالنهار محلی خط خیالی در آسمان است که از شمال تا جنوب و از بالای سر شما میگذرد. هر ستاره، سیاره یا خورشید یک بار در روز از آن عبور می‌کند و این لحظه برای ستاره‌شناسان بسیار مهم است.
نصفالنهار آسمان چگونه تعریف میشود؟
نصفالنهار دایرهای است که از قطب شمال سماوی، سمتالرأس و قطب جنوب سماوی میگذرد و افق را در دو نقطهٔ دقیقاً شمال و جنوب میبرد. این دایره تصویر نصفالنهار جغرافیایی رصدگر روی آسمان است. هر مکان روی زمین نصفالنهار خودش را دارد و با تغییر طول جغرافیایی عوض میشود.
گذر از نصفالنهار یعنی چه؟
وقتی جرمی از نصفالنهار میگذرد، گذر یا اوج آن اتفاق می‌افتد: جرم در بیشترین ارتفاع روزانهاش قرار دارد و بهترین زمان برای رصد آن است. گذر خورشید از نصفالنهار همان ظهر حقیقی است. در این لحظه سایهٔ شاخص کوتاه‌ترین طول را دارد و جهت آن دقیقاً شمالی است؛ همین اساس کار ساعت آفتابی است. ظهر ساعتی ما چون با معادلهٔ زمان و منطقهٔ زمانی تغییر می‌کند، همیشه با آن یکی نیست.
کاربردها
- تعیین زمان نجومی: وقتی بعد یک ستاره با زمان نجومی محلی برابر شود، آن ستاره روی نصفالنهار است.
- یافتن جهت جنوب و شمال بدون قطب‌نما
- محاسبهٔ عرض جغرافیایی از ارتفاع خورشید یا ستاره‌ها در لحظهٔ گذر
- تلسکوپ‌های گذرسنج قدیمی که فقط در راستای نصفالنهار نگاه می‌کردند و موقعیت دقیق ستاره‌ها را ثبت می‌کردند.
پرسش‌های رایج
### نصفالنهار آسمان چیست؟
نصفالنهار آسمان دایرهای است که از قطبهای سماوی و سمتالرأس رصدگر میگذرد و افق را در شمال و جنوب میبرد.
### چرا گذر از نصفالنهار مهم است؟
چون جرم در این لحظه به بلندترین ارتفاع خود میرسد، نورش کمترین مسیر را در جو میپیماید و رصد آن بهترین کیفیت را دارد.
### ظهر حقیقی چه ربطی به نصفالنهار دارد؟
ظهر حقیقی لحظهای است که خورشید از نصفالنهار محلی میگذرد. در این لحظه خورشید بالاترین ارتفاع روزانهاش را دارد.
### آیا نصفالنهار آسمان با نصفالنهار زمین یکی است؟
نصفالنهار آسمان تصویر نصفالنهار جغرافیایی همان مکان روی کرهٔ آسمان است. هر دو در یک صفحهاند، ولی یکی روی زمین و دیگری در آسمان تعریف میشود.