دانشنامهرصد و ابزارمفهوم
نصفالنهار آسمان Meridian (astronomy)
نصفالنهار آسمان دایرهٔ بزرگی است که از قطبهای شمال و جنوب آسمان و سمتالرأس رصدگر میگذرد؛ هر جرم در گذر بالایی از آن در بلندترین ارتفاع روزانهاش قرار دارد.
نامهای دیگر: نصف النهار محلی
نصفالنهار محلی خط خیالی در آسمان است که از شمال تا جنوب و از بالای سر شما میگذرد. هر ستاره معمولاً در هر روز نجومی یک گذر بالایی و یک گذر پایینی از دایرهٔ کامل نصفالنهار دارد و این لحظه برای ستارهشناسان بسیار مهم است.
نصفالنهار آسمان چگونه تعریف میشود؟
نصفالنهار دایرهای است که از قطب شمال سماوی، سمتالرأس و قطب جنوب سماوی میگذرد و افق را در دو نقطهٔ دقیقاً شمال و جنوب میبرد. این دایره تصویر نصفالنهار جغرافیایی رصدگر روی آسمان است. هر مکان روی زمین نصفالنهار خودش را دارد و با تغییر طول جغرافیایی عوض میشود.
گذر از نصفالنهار یعنی چه؟
هنگام گذر بالایی از نصفالنهار، جرم در بیشترین ارتفاع روزانهاش قرار دارد و معمولاً زمان مناسبی برای رصد آن است. گذر پایینی در کمترین ارتفاع رخ میدهد. گذر خورشید از نصفالنهار همان ظهر حقیقی است. در این لحظه سایهٔ شاخص کوتاهترین طول را دارد و در مکانهایی مانند ایران، که خورشید هنگام ظهر در جنوب است، جهت سایه شمالی است؛ همین اساس کار ساعت آفتابی است. ظهر ساعتی ما چون با معادلهٔ زمان و منطقهٔ زمانی تغییر میکند، همیشه با آن یکی نیست.
کاربردها
- تعیین زمان نجومی: وقتی بعد یک ستاره با زمان نجومی محلی برابر شود، آن ستاره روی نصفالنهار است.
- یافتن جهت جنوب و شمال بدون قطبنما
- محاسبهٔ عرض جغرافیایی از ارتفاع خورشید یا ستارهها در لحظهٔ گذر
- تلسکوپهای گذرسنج قدیمی که فقط در راستای نصفالنهار نگاه میکردند و موقعیت دقیق ستارهها را ثبت میکردند.
پرسشهای رایج
نصفالنهار آسمان چیست؟
نصفالنهار آسمان دایرهای است که از قطبهای سماوی و سمتالرأس رصدگر میگذرد و افق را در شمال و جنوب میبرد.
چرا گذر از نصفالنهار مهم است؟
چون جرم در گذر بالایی به بلندترین ارتفاع خود میرسد، نورش کمترین مسیر را در جو میپیماید و رصد آن بهترین کیفیت را دارد.
ظهر حقیقی چه ربطی به نصفالنهار دارد؟
ظهر حقیقی لحظهای است که خورشید از نصفالنهار محلی میگذرد. در این لحظه خورشید بالاترین ارتفاع روزانهاش را دارد.
آیا نصفالنهار آسمان با نصفالنهار زمین یکی است؟
نصفالنهار آسمان تصویر نصفالنهار جغرافیایی همان مکان روی کرهٔ آسمان است. هر دو در یک صفحهاند، ولی یکی روی زمین و دیگری در آسمان تعریف میشود.
منابع
- Chapter 2: Reference Systems · NASA
آخرین بازبینی:
پیوند به اینجا
مدخلهایی که در متنشان از نصفالنهار آسمان گفتهاند.







