دانشنامهدانشمند
نیلز بور Niels Bohr
نیلز بور (۱۸۸۵–۱۹۶۲) فیزیک‌دان دانمارکی بود که با مدل اتمی خود (۱۹۱۳) ساختار اتم را با اندیشهٔ کوانتوم توضیح داد و از بنیان‌گذاران [مکانیک کوانتومی](/k/quantum-mechanics) است.
نام‌های دیگر: بور
نیلز هنریک داوید بور در ۷ اکتبر ۱۸۸۵ در کپنهاگ زاده شد و در ۱۸ نوامبر ۱۹۶۲ همان‌جا درگذشت. او دکترای فیزیک خود را در کپنهاگ گرفت، مدتی نزد ارنست رادرفورد در منچستر کار کرد و بعد به دانمارک بازگشت. در ۱۹۲۲ جایزهٔ نوبل فیزیک را برای پژوهش دربارهٔ ساختار اتم و تابش آن گرفت.
## مدل اتمی بور چیست؟
رادرفورد نشان داده بود که اتم هسته‌ای کوچک و سنگین در مرکز دارد و الکترونها گرد آن میگردند. اما فیزیک کلاسیک میگفت چنین الکترونی باید انرژی تابش کند و در هسته بیفتد. بور در سال ۱۹۱۳ فرض کرد الکترونها فقط در مدار‌هایی خاص با انرژی معین می‌مانند و در آن‌ها تابش نمی‌کنند؛ و وقتی از یک مدار به مدار دیگر می‌پرند، فوتونی با انرژی برابر اختلاف دو مدار جذب یا گسیل میکنند. این مدل بور خطوط طیفی هیدروژن را با دقت توضیح داد. بر پایهٔ همان ایده می‌توان فهمید چرا خطوط طیفی هر عنصر الگوی منحصربه‌فرد دارند. این مدل بعدها با مکانیک کوانتومی کامل‌تر شد، اما گامی تعیین‌کننده بود.
## بور و تعبیر کپنهاگی
بور در کپنهاگ مؤسسه‌ای تأسیس کرد (۱۹۲۱) که به کانون فیزیک کوانتومی تبدیل شد و پژوهشگرانی مانند هایزنبرگ و پائولی به آن رفت‌وآمد داشتند. او اصل مکملیت را مطرح کرد: ذره و موج دو توصیف مکمل‌اند و بسته به آزمایش یکی از آن‌ها پدیدار می‌شود (دوگانگی موج و ذره). این دیدگاه با کار هایزنبرگ، به «تعبیر کپنهاگی» مکانیک کوانتومی معروف شد. بحث‌های دیرینهٔ او با آلبرت اینشتین دربارهٔ معنای کوانتوم از نامدارترین گفت‌وگوهای تاریخ علم است.
## جنگ و فعالیت اجتماعی
در جنگ جهانی دوم، او در ۱۹۴۳ از دانمارک اشغال‌شده به سوئد و سپس به بریتانیا و آمریکا گریخت و در تلاش‌های هسته‌ای هم مشاوره داد. پس از جنگ، برای استفادهٔ صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای و کنترل بین‌المللی سلاح‌ها فعالیت کرد. در شناخت شکافت هسته‌ای نیز سهم داشت.
عنصر شمارهٔ ۱۰۷، بوریوم، به نام او است.
## پرسش‌های رایج
### مدل اتمی بور چه میگوید؟
میگوید الکترونها فقط در مدارهای مشخص با انرژی معین به دور هسته میگردند و با پریدن بین مدارها نور با رنگ معین جذب یا گسیل میکنند.
### چرا مدل بور اهمیت دارد؟
چون نخستین بار اندیشهٔ کوانتوم را به اتم آورد و طیف هیدروژن را درست توضیح داد.
### بور و اینشتین چه اختلافی داشتند؟
اینشتین احتمالات ذاتی مکانیک کوانتومی را نمیپذیرفت و میگفت «خدا تاس نمیریزد»؛ بور معتقد بود طبیعت در سطح اتمی ذاتاً احتمالاتی است.
### بور چه جایزه‌ای برنده شد؟
نوبل فیزیک ۱۹۲۲.