حضیض و اوج زمین Perihelion and aphelion

مدار زمین دایرهٔ کامل نیست، بلکه بیضی‌ای بسیار نزدیک به دایره است. به همین دلیل فاصلهٔ زمین از خورشید در طول سال کمی تغییر می‌کند. نزدیک‌ترین نقطه را حضیض (پریهلیون) و دورترین نقطه را اوج (افلیون) می‌نامند.

شگفت‌آور است که زمین در زمستان نیم‌کرهٔ شمالی به خورشید نزدیک‌تر است. حضیض در حدود ۳ ژانویه (۱۳ دی) و اوج در حدود ۴ ژوئیه (۱۳ تیر) رخ می‌دهد؛ تاریخ دقیق هر سال چند روز جابه‌جا می‌شود.

فاصلهٔ حضیض و اوج چقدر است؟

میانگین فاصله ۱۴۹٫۶ میلیون کیلومتر است که یک واحد نجومی نام دارد. اختلاف حضیض و اوج حدود ۵ میلیون کیلومتر و تقریباً ۳ درصد است. چون میزان نور خورشید با مربع فاصله کم می‌شود، در حضیض حدود ۷ درصد انرژی بیشتری نسبت به اوج به زمین می‌رسد. سرعت زمین هم در حضیض بیشتر است، طبق قانون دوم کپلر، پس زمستان نیم‌کرهٔ شمالی چند روز کوتاه‌تر از زمستان نیم‌کرهٔ جنوبی است.

آیا حضیض و اوج فصل‌ها را می‌سازند؟

خیر. فصل‌ها از انحراف محوری زمین، یعنی کج بودن محور حدود ۲۳٫۴ درجه، می‌آیند نه از فاصله. وقتی زمین در اوج است، نیم‌کرهٔ شمالی تابستان دارد و وقتی در حضیض است، زمستان. اگر فاصله اصل بود، هر دو نیم‌کره باید در یک زمان تابستان یا زمستان داشتند.

جای حضیض در مدار هم ثابت نیست. در طی هزاران سال، به‌دلیل تقدیم اعتدالین و اثر سیاره‌ها، زمان حضیض نسبت به فصل‌ها جابه‌جا می‌شود و بخشی از چرخه‌های میلانکوویچ است.

پرسش‌های رایج

### حضیض و اوج زمین یعنی چه؟
حضیض نزدیک‌ترین نقطهٔ مدار زمین به خورشید و اوج دورترین نقطه است. حضیض در اوایل ژانویه و اوج در اوایل ژوئیه رخ می‌دهد.

### چرا وقتی زمین به خورشید نزدیک‌تر است زمستان است؟
چون فصل‌ها از کج بودن محور زمین می‌آیند نه از فاصله. اختلاف فاصله فقط ۳ درصد است و در مقایسه با اثر کجی محور ناچیز.

### فاصلهٔ زمین از خورشید در اوج چقدر است؟
حدود ۱۵۲ میلیون کیلومتر، در مقابل حدود ۱۴۷ میلیون کیلومتر در حضیض.

### آیا زمین در حضیض سریع‌تر حرکت می‌کند؟
بله. طبق قوانین کپلر، زمین نزدیک خورشید با سرعت بیشتر (حدود ۳۰٫۳ کیلومتر بر ثانیه) و در اوج با سرعت کمتر (حدود ۲۹٫۳) حرکت می‌کند.