رگولوس Regulus

رگولوس (Regulus) یا آلفا اسد با قدر ظاهری حدود ۱٫۴ بیست‌ویکمین ستارهٔ درخشان آسمان است. نامش لاتین و به معنی «پادشاه کوچک» است و نام عربی آن «قلب‌الاسد»، دل شیر، است. این ستاره حدود ۷۹ سال نوری از ما فاصله دارد و در پایین «داس»، شکل شناخته‌شدهٔ اسد، دیده می‌شود.

رگولوس چه ستاره‌ای است؟

رگولوس منظومه‌ای چندستاره‌ای است، ولی ستارهٔ اصلی آن ستاره‌ای آبی-سفید با جرمی حدود ۴ برابر خورشید است و درخشندگی‌اش حدود ۳۰۰ برابر خورشید است. این ستاره بسیار سریع می‌چرخد: یک دور آن حدود ۱۶ ساعت طول می‌کشد، یعنی نزدیک به ۹۶ درصد سرعتی که اگر بیشتر شود ستاره از هم می‌پاشد. چرخش سریع آن را کاملاً پهن کرده است و استوایش حدود ۳۲ درصد پهن‌تر از قطبش است. همدم‌های کم‌نورتر آن، از جمله یک کوتولهٔ سفید، تنها با رصدهای دقیق شناخته شده‌اند.

رگولوس از ستاره‌های آشنای رصدگران مبتدی هم هست: درخشان و ساده برای پیدا کردن است و وقتی ماه در بهار از کنار آن می‌گذرد، تماشایی است. نام آن را نیکلاس کوپرنیک در سدهٔ شانزدهم رواج داد و پیش‌تر در یونانی «بازیلیسکوس»، یعنی شاه‌کوچک، می‌گفتند.

چرا رگولوس در تقویم و رصد مهم است؟

رگولوس کمتر از نیم درجه از دایرةالبروج فاصله دارد، پس ماه، سیاره‌ها و گاه خورشید از نزدیک آن می‌گذرند. ماه گاهی دقیقاً جلوی آن می‌رود و آن را می‌پوشاند؛ این پدیده اختفا نام دارد و رصد آن برای سنجش دقیق موقعیت و حرکت ماه سودمند است. سیاره‌ای مانند زهره و مشتری هم گاهی از کنارش می‌گذرند و مقارنه می‌سازند.

پرسش‌های رایج

### رگولوس را چگونه پیدا کنیم؟
رگولوس درخشان‌ترین ستارهٔ صورت فلکی اسد و انتهای دستهٔ داس است. در بهار، پایین و جنوب دب اکبر آن را به‌راحتی می‌توان یافت.

### رگولوس چه رنگی است؟
رگولوس آبی-سفید دیده می‌شود، چون ستارهٔ اصلی‌اش دمایی بیش از دو برابر خورشید دارد.

### رگولوس را کی می‌توان دید؟
از اواخر زمستان تا اواسط تابستان در شب‌های ایران دیده می‌شود و بهترین ماه‌های رصد آن فروردین و اردیبهشت است.

### چرا رگولوس پهن شده است؟
رگولوس چنان سریع می‌چرخد که نیروی گریز از مرکز استوایش را برآمده می‌کند و شکل ستاره از کره به بیضی نزدیک می‌شود.